Versnippering? Je moet elkaar iets gunnen

Versnippering van het politieke landschap maakt coalitievorming lastig en de raadsvergaderingen duren langer. Toch zijn gemeenten best te besturen met een waaier aan partijen. ‘Gemeentepolitiek is toch vooral praktisch.’

Gemeenteraadsleden in Bosch bekijken vrijdag de officiële uitslag van de zetelverdeling. Felicitaties onderling volgen.Beeld Marcel van den Bergh

Bart Dirks, Peter de Graaf
Den Haag/Den Bosch

‘Zo, drukke boel hier’, zegt burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch als hij vrijdag de Leuvenzaal van het gemeentehuis in komt om de definitieve verkiezingsuitslag bekend te maken. Zeventien partijen hebben om de gunst van de kiezer gestreden, veertien zijn er in de raad gekomen. En dat op een totaal van 39 zetels.

Na het opmaken van de verlies- en winstrekening zijn de politieke partijen toe aan de volgende stap: het vormen van het nieuwe college van burgemeester en wethouders. Het wordt nog een puzzel om een coalitie te smeden, zo klinkt het in de Brabantse hoofdstad. Voor een meerderheid zijn minimaal vijf partijen nodig, al zou zes een stabielere basis bieden. De ‘grootste’ twee (VVD en D66) hebben elk slechts vijf zetels.

In meer gemeenten is de gemeenteraad ernstig versplinterd. ‘De verdere versplintering lijkt heel democratisch, maar het bedreigt wel de bestuurbaarheid van gemeenten en land’, waarschuwde Boele Staal, commissaris van de koning in Overijssel, eerder. De inwoners zijn niet gebaat bij chaos in het gemeentehuis. Van woningbouw tot jeugdzorg, van milieuzones tot bijstand: colleges moeten niet onderling verdeeld zijn, maar aanpakken.

Bedreiging voor bestuurbaarheid

Het vormen van een coalitie wordt steeds moeilijker, zei burgemeester John Jorritsma van Eindhoven in zijn nieuwjaarstoespraak.  ‘We hebben nu elf partijen in de raad. Ik hoop vurig dat het er niet meer worden.’ Het zijn er woensdag dertien geworden.

De gemeente Den Haag kan meepraten over versnippering. Vijf partijen telt het inmiddels demissionaire stadsbestuur en ja, het kon behoorlijk knallen in de raadszaal met zestien fracties. Zoals toen VVD en CDA het op een akkoordje gooiden met oppositiepartijen PVV en Groep De Mos om een meerderheid te smeden voor de komst van Legoland naar Scheveningen.

Toch wil burgemeester Pauline Krikke niet klagen. ‘Gemeentepolitiek is toch vooral praktisch’, zei ze vorige maand in de Volkskrant. ‘Ook een fel raadsdebat over toeslagen in de bijstand lijkt ideologisch, maar gaat uiteindelijk over praktische problemen van mensen.’ Al hadden in een ‘ideale wereld’ tegenpolen als de VVD en de Haagse Stadspartij elkaar niet uitgekozen, erkent ze.

Je moet elkaar iets gunnen

Pragmatisme domineert vrijdag ook in Den Bosch. De lokale partijkopstukken lijken zich geen grote zorgen te maken over de versnippering. Elke partij heeft zijn eigen geluid en de kiezer heeft gesproken. Daar moeten we gewoon professioneel mee omgaan', zegt de een. ‘Misschien duurt het enkele maanden langer om een college te vormen’, klinkt het elders. En: ‘Het is een gegeven, je moet elkaar wat gunnen.’ 

Wellicht zijn in beton gegoten coalitieakkoorden iets van vroeger. En verdere versnippering hoeft er niet automatisch toe te leiden dat colleges onnodig veel wethouders krijgen. In Hellendoorn werd dat praktisch opgelost. Daar hebben vier partijen samen twee wethouders gedeeld. 

Fijntjes wijst de Bossche CDA-wethouder Huib van Olden erop dat versnippering niets nieuws is. ‘Vroeger zat het in de partijen zelf. Dan had je die megafractie van de PvdA, met haar linkse en rechtse blok, of de megafractie van de KVP met haar verschillende wijk- of dorpsbelangen. Nu zijn het allemaal aparte partijen. Deze versnippering is in elk geval transparant.’

Paul van der Krabben, met veertig raadsjaren de nestor in Den Bosch, ziet vooral voordelen aan de versnippering. ‘Vroeger had je enkele partijen die de dienst uitmaakten’, zegt de lijsttrekker van Bosch Belang. ‘CDA en PvdA vormden de coalitie. De rest zat erbij en keek ernaar.’ 

De laatste jaren zijn volgens Van der Krabben vooral kandidaten van lokale partijen opgestaan die dichter bij de mensen staan. Meer dan de traditionele partijen vertegenwoordigen zij wat er leeft in wijken en dorpen. ‘Politiek is gepersonaliseerd, het is geen grijze massa meer. Dat zie je lokaal en in de Tweede Kamer.’

Volgende week worden overal in het land de nieuw gekozen raadsleden geïnstalleerd. Er viel wat te kiezen, en juist daarom is de Bossche burgemeester Mikkers optimistisch. ‘De kloof tussen burger en politiek is nog nooit zo klein geweest. In Den Bosch hebben 536 kandidaten van zeventien partijen de bereidheid getoond in de gemeenteraad te gaan zitten. De politiek is niet meer iets van de elite, maar van iedereen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden