VERSNIPPERDE INFORMATIE

Jongeren zijn voor de media een onbereikbare doelgroep. Tv-kijken is voor hen passief amusement en ook een combinatie van televisie, radio en internet sloeg niet aan....

Door Francisco van Jole

Nederlandse jongeren willen graag een zender met nieuws en informatie die op hen is toegesneden, constateert de cultuurorganisatie CJP. Die wens sluit naadloos aan bij het plan van staatssecretaris Medy van der Laan om een van de drie publieke netten tot jongerenzender om te vormen. Vrijwel gelijktijdig met de publicatie van die wens werd het idee van de staatssecretaris vorige week echter door de regeringspartijen CDA en VVD afgeschoten. De zender komt er dus niet.

CJP-onderzoekster Eline Geursen is daar toch niet rouwig om: 'Jongeren zeggen wel dat ze zo'n zender willen, maar het is nog maar de vraag of ze er uiteindelijk naar zouden kijken. Wij zien die wens meer als een logische reactie op de overvloed aan versnipperde informatie.' Het is niet de enige discrepantie in het onderzoek naar de mediaconsumptie onder Europese jongeren. Het onderwerp is kennelijk zo lastig te doorgronden dat onderzoeken elkaar nogal eens tegenspreken.

Begin dit jaar beweerde Ilse Media-dochter Kaboem op grond van een eigen enquête dat Nederlandse jongeren inmiddels meer internet gebruiken dan dat ze televisie kijken. Geen enkele betrouwbare meting onderschrijft die boude bewering. Een verklaring is dat jongeren wel vaker antwoorden geven die niet stroken met de praktijk. Zo constateert het CJP-rapport dat Nederlandse jongens zeggen 'tv minder belangrijk te vinden dan meisjes, maar kennen ze stiekem wel heel veel programma's.'

Televisiekijken blijft weliswaar onder jongeren onverminderd populair, maar programma's van de publieke omroep lijken daar - afgezien van sportwedstrijden - niet bij te zitten. Een speciaal op de doelgroep gericht muziek-en discussieprogramma als DeB attle van de NPS dat op prime time wordt uitgezonden, haalde vorige week niet meer dan 45 duizend kijkers.

Zelfs BNN slaagt er slecht in de doelgroep te bereiken en verliest de concurrentieslag met de commerciëlen, die gemiddeld twee keer zoveel jongeren weten te trekken. De tv-serie Costa van BNN bijvoorbeeld verloor dit seizoen in acht weken tijd de helft van de kijkers en eindigde met een publiek van 220 duizend. Een jaar eerder waren dat er nog bijna drie keer zoveel. De omroep wil nu kijkers terugwinnen met Onderweg Naar Morgen, een soap die van de commerciële zender Yorin wordt overgenomen.

Los van die algemene onbereikbaarheid is het idee van de staatssecretaris dat jongeren via een zender geïnformeerd zouden kunnen worden toch vooral wishfull thinking. 'Jongeren zien televisie eigenlijk alleen als een bron van passief amusement, voornamelijk bedoeld om verveling te bestrijden', aldus Geursen. 'Ze kijken of luisteren niet om iets te weten te komen. En ze zullen er al helemaal niet door in actie komen.' Op dat laatste richtte het onderzoek van de cultuurorganisatie zich. 'We wilden weten of via de massamedia het gedrag van jongeren te beïnvloeden is.

Dat blijkt vooral in Nederland niet het geval. Die trend is ook waarneembaar in landen als Oostenrijk en Luxemburg en tegengesteld aan die in andere landen. Jongeren zijn hier laconieker, ze gebruiken meer bronnen en zappen makkelijker tussen verschillende media.' Geursen erkent dat het afwijkend gedrag een gevolg kan zijn van de welvaart. De overige landen waar voor het onderzoek groepjes jongeren uitgebreid werden ondervraagd, liggen voornamelijk in Oost-Europa, waar het media-aanbod beperkter is.

Net als bij tal van andere rapportages komt ook uit dit onderzoek maar voren dat jongeren zich steeds meer wenden tot internet. Maar niet in plaats van een ander medium. Ook volgens andere waarnemingen, zoals die van het Sociaal en Cultureel Planbureau, is er juist sprake van een toename van het zogeheten multitasken, het meerdere dingen tegelijk doen. Internetten wordt bijvoorbeeld vaak gecombineerd met tv-kijken.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek rapporteerde eerder deze maand een duidelijke groei in het aantal uren dat door 12-34-jarigen per week online wordt doorgebracht, de toename bedroeg ruim een uur. Voeg daarbij dat deze recentste meting uit 2003 stamt en het gebruik in de tussentijd vermoedelijk alleen maar is toegenomen.

Tegelijkertijd blijkt uit cijfers van de Stichting Kijkonderzoek dat de tijd die door jongeren aan tv-kijken wordt besteed nog steeds toeneemt; tot inmiddels meer dan twee uur per dag. Al kijken ze aanzienlijk minder dan ouderen.

Het kabinet wil de publieke omroep, mede vanwege het toegenomen belang van internet, opdragen juist online de jongeren voor zich te winnen. Of dat zal lukken, is de vraag. Zelfs de commerciëlen tobben met een dergelijke multimediale aanpak. Vier jaar geleden werd met een soortgelijke ambitie door de Holland Media Groep een zender gelanceerd ter vervanging van Veronica. Yorin zou een multimediaal platform worden waarin telehet radio en internet gecombineerd werden. Om af te rekenen met passiviteit werd niet gesproken van een zender maar van the movement, een beweging die jongeren aan zich zou binden.

Van die multimediale benadering is niet veel meer over en van een beweging is al helemaal niets meer terug te vinden. En internet is teruggebracht tot de marge. De - gescheiden - websites van de radio-en tv-zender zijn niet meer dan reclamefolders voor programma's. 'Maar multimedia blijft een belangrijk onderdeel van onze strategie', houdt woordvoerder Jaap Paulsen vol. Specifieke voorbeelden daarvan zijn er echter niet. De beperkte online-diensten van Yorin verschillen in niets van die van andere HMG-zenders.

Een verklaring voor het falen zou kunnen zijn dat internet door jongeren niet wordt gebruikt als massamedium of nieuwsbron, maar primair als middel om contacten te onderhouden en informatie op te zoeken. Bijvoorbeeld over onderwerpen die ze op de televisie voorbij zagen komen. Nieuws blijkt zich vooral via vrienden te verspreiden. Geursen: 'Een meisje vertelde hoe dat ging met de moord op Van Gogh. Om te controleren of het echt waar was dat hij was vermoord, zette ze niet de televisie of de radio aan, maar vroeg ze het via MSN aan haar vrienden.' Vrienden staan als betrouwbare informatiebron het hoogste aangeschreven onder jongeren.

Op grond van dat gedrag wordt al langer door visionairs voorspeld dat consumenten op den duur hun eigen nieuws gaan verzorgen.-Weblogs, persoonlijke journaals waarvan er in Nederland inmiddels meer dan honderdduizend zijn, worden gezien als een bewijs van die trend. Daarbij gaat het echter voornamelijk om het navertellen of samenvatten van het nieuws uit reguliere bronnen.

Een nieuwe rage in Engeland wijst wel in de richting van het maken van eigen content. Jongeren hebben daar onder de noemer happy slapping een praktische toepassing bedacht voor de beperkte video-mogelijkheden die de nieuwe generatie mobiele telefoons biedt. Ze filmen met de toestellen hoe ze argeloze voorbijgangers onverwacht een dreun in het gezicht verkopen en het gevloerde slachtoffer vervolgens hard uitlachen. De filmpjes worden onder elkaar en via internet verspreid als een soort alternatief tv-programma. Happy slapping is zo populair dat het de publieke opinie zorgen baart. Alleen al in Londen heeft de politie in zes maanden tijd tweehonderd aangiften gekregen.

De nieuwe media slagen daarmee toch in iets wat - volgens het CJPrapport - de oude media niet meer lukt: jongeren in actie krijgen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden