Versmade liefde

'Jij bent mijn liefde niet waard.' Een schrale troost, die meestal te laat komt, maar wel een nuttige gedachte voor wie zich afvraagt hoe te geloven in de liefde als de liefde het heeft laten afweten....

Op het kerstbal van het sanatorium waar ze verblijft, stelt Marcelle Sauvageot zich voor dat haar ziekte een dagje vrijaf neemt. 'Dansen is het gelukkigste levensritme; dansen wanneer je dacht dat dat niet meer zou gebeuren, is een overwinning.' De slotpagina's van Laissez-moi, een verslag van de breuk met haar minnaar en bijna-verloofde, tonen de kracht van de loutering. De dans op het kerstbal vormt de melancholisch-blijmoedige epiloog bij het requisitoir dat ze in de voorafgaande bladzijden heeft afgestoken tegen de trouweloze die haar verlaat voor een gezondere vrouw.

Marcelle Sauvageot (1900-1934) schreef Laissez-moi in 1929, in het sanatorium waar ze voor een pleuritis werd behandeld. In 1933, een paar maanden voor haar dood in Davos, verscheen de tekst onder de neutrale titel Commentaire, in een oplage van 165 exemplaren. Sindsdien kende hij een viertal uitgaven, die ondanks de aanbevelingen van grootheden als Paul Claudel, Renrevel en Paul Val nooit hun weg wisten te vinden naar een breder publiek.

Dit voorjaar heruitgegeven onder een nieuwe, geliktere titel (Laat mij), getooid met een omslag waarop een koppel in badkostuum anno 1930 te zien valt, omlijst door een voorwoord en drie nawoorden waarin vooral Sauvageots tragische levensloop alle aandacht krijgt, bereikte het dunne boekje in Frankrijk een oplagecijfer met vijf nullen. Kwalificaties als 'aangrijpend' en 'hartverscheurend' waren niet van de lucht.

Aanvankelijk lijkt de tekst zelf het gewicht van al die lof maar moeilijk te kunnen dragen. Sauvageot zoekt haar toon, weifelt tussen verhaal, brief en dagboek, en schrijft haast kinderlijk vlak. 'Ik weet dat je niet meer van me houdt': duidelijk is dat de worm van meet af aan in de appel zit. Maar als haar minnaar de relatie verbreekt en het op een marchanderen zet ('Ik ga trouwen. . . Onze vriendschap blijft bestaan. . .'), raakt ze op dreef. Ze houdt de eer aan zichzelf en wijst de gemakkelijke illusies af waarmee bedrogenen de barre waarheid ontlopen. Ze belijdt haar trouw aan haar liefdesideaal van gedeelde luciditeit en fileert de slappe verklaringen van haar ex-minnaar. Zijn burgerlijke reflexen, zijn ijdelheid, zijn alledaagse machismo gaan onder het mes van haar sarcasme. Daarbij ontleent ze aan wat ze haar 'feministische gedachten' noemt een indrukwekkend ontledingsvermogen. Al schrijvend snijdt ze de man die haar versmaadt uit haar lichaam en haar leven weg hoe kort dat leven ook zal zijn.

Laissez-moi bevestigt andermaal dat ook autobiografische teksten hun ontroering alleen aan de kracht van hun vorm kunnen ontlenen. En dat literatuur geen praktische gids voor het leven is. Wie ooit liefdesverraad heeft gekend, weet dat alleen de praktijk zelf loutering leert. Voor een lezer zijn nieuwe avonturen hooguit. . . leesavonturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden