Column

Verslaggeverscolumn: geef de Kamer lageropgeleiden

Margriet Oostveen in Leiden

Waarom er te veel hoogopgeleiden in de Tweede Kamer komen.

Armen Hakhverdian.

We spreken af in Leiden, in zo'n café waar hoogopgeleide mensen lunchen en een broodje een 'brioche' ging heten.

Dit is de beschermde wereld waarin Armen Hakhverdian opgroeide sinds hij op zijn derde met zijn gevluchte, academisch geschoolde ouders aankwam vanuit Iran, en Nederlander werd. In Leiden ging hij naar de basisschool, daarna naar het gymnasium. Hij studeerde er politicologie en promoveerde in Oxford.

Toch verschijnt vandaag een boek van hem en zijn promovendus Wouter Schakel, aan de Universiteit van Amsterdam, dat juist pleit voor minder hoogopgeleiden in de Tweede Kamer: Nepparlement - Een pleidooi voor politiek hokjesdenken. Naar de term van Geert Wilders dus: 'Wilders heeft totaal ongelijk in al zijn ongrondwettelijke plannen, maar de afspiegeling van het electoraat in de Kamer kaartte hij terecht aan', zegt Hakhverdian.'Net als de arbeidersbeweging en de vrouwenbeweging vóór hem.'

Landelijk heeft 30 procent van de kiezers nu een afgeronde hbo-opleiding of hoger. In de Tweede Kamer 90 procent. De opvattingen van die volksvertegenwoordigers, stelt Hakhverdian vast, representeren die van het hele electoraat bij lange na niet. Kamerleden zijn over het geheel genomen economisch wat rechtser en cultureel wat linkser. Maar de echt grote verschillen ontdek je pas wanneer je alle kiezers opsplitst in groepen of 'hokjes', zoals inkomen en opleiding. Dan blijken de opvattingen van Kamerleden en vooral die van lager opgeleiden aanzienlijk meer af te wijken.

De 'spanning tussen meritocratie en democratie' is eerder beschreven in het boek Diplomademocratie van Mark Bovens en Anchrit Wille. Hakhverdian vond dat boek destijds 'bagger', maar moest zijn mening herzien na bestudering van, onder meer, het grootschalig wetenschappelijk Nationaal Kiezers Onderzoek, dat sinds 1971 rond iedere Tweede Kamerverkiezing wordt gehouden; het Parlementsonderzoek naar de opvattingen van Kamerleden en een representatieve enquête onder gemeenteraadsleden (ook hun opvattingen wijken af van hun kiezers, maar minder). Het Kamerlid dat als een soort onbeschreven blad opkomt voor iedereen, blijkt een mythe.

Het boek van Armen Hakhverdian.

Met zo'n 38 procent van de zetels zijn ook vrouwen trouwens lang niet evenredig vertegenwoordigd: 'Alleen bij etnische minderheden gaat het redelijk goed: zij vormen ongeveer 10 procent van het geheel in en buiten het parlement'.

Man of vrouw, wel of geen kinderen, opleiding, achtergrond: het is van invloed op opvattingen en stemgedrag. 'En omdat het in de politiek zo belangrijk is dat kiezers zich in hun vertegenwoordigers kunnen herkennen, is de mate van scholing van een volksvertegenwoordiger dus niet hetzelfde als de mate van zijn competentie.'

Een bekend voorbeeld is de entourage van president Kennedy, beschreven door David Halberstam in het boek The Best and the Brightest: bollebozen, die samen een buitenlandbeleid vol miskleunen veroorzaakten, met rampzalige gevolgen in Vietnam. 'Of kijk wat er allemaal misgaat in de EU'.

Hakhverdians vrienden lazen mee en vroegen toch wat bezorgd of politiek desondanks niet veel te ingewikkeld is geworden om aan laagopgeleiden over te laten: 'Maar hoogopgeleiden worden hier niet verbannen, het gaat alleen om balans'. Niet-hoogopgeleiden hebben vaak mbo, of alleen havo of vwo. En waarom zouden gesjeesde studenten niet slim kunnen zijn, zoals politiek zwaargewicht en ex-worstmaker Jan Marijnissen van de SP?

Ik zeg dat het me wat ongemakkelijk doet denken aan identiteitspolitiek, die kan doorschieten in het de mond snoeren van mensen die er niet zo uitzien als jij. 'Niet zolang je erkent dat niets in marmer is gebeiteld en dat de verschillen binnen die maatschappelijke hokjes vaak groter zijn dan daartussen', zegt Hakhverdian. 'Jongeren worden nu bijvoorbeeld tegenover ouderen gezet, maar een hoogopgeleide jongere lijkt misschien meer op een hoogopgeleide oudere dan op een laagopgeleide jongere.'

De Tweede Kamer lijkt voorbehouden aan hogeropgeleiden. Foto anp

Zelf voelde hij zich dankzij zijn beschermde jeugd bijvoorbeeld nooit 'allochtoon'. Toen kondigde Trump zijn bizarre inreisverbod voor mensen uit 'moslimlanden' af. Hakhverdian woont net een jaar in San Diego, waar zijn vrouw en hij gastonderzoeker zijn aan de universiteit van Californië. Even was het door zijn dubbele nationaliteit onzeker of hij nog naar Nederland en terug kon reizen. Hij werd tot in het Journaal het gezicht van Trumps 'moslimban', en hij ís niet eens moslim.

Nederland, hoor je weer, kan onbestuurbaar worden met al die kleine partijen van onvrede. Het pleidooi voor een kiesdrempel keert terug, want het zou 'goed voor de democratie zijn' als de gevestigde partijen groot blijven. Een kwalijke vorm van eigenbelang, zegt Hakhverdian: 'Voor democratie is áfspiegeling goed. Dat mensen zich herkennen. En dat hun zorgen worden verwoord.'

Lees ook

Door Trump moet Hakhverdian kiezen: Nederland of de VS
Dilemma van een Iraanse Nederlander die tijdelijk in de VS zit met zijn gezin: als hij even naar Nederland gaat komt hij de VS niet meer in. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.