Verslag doen in Aleppo, les één: president Assad is geweldig

Wie verslag wil doen van het leven in Aleppo krijgt te maken met het Syrische ministerie van Informatie, merkt Ana van Es. En les één is: president Assad is geweldig.

Beeld Eddy van Wessel

De reis van fotograaf Eddy van Wessel en mij begint met een waarschuwing. 'Of je in de toekomst opnieuw een visum krijgt, hangt af van wat je deze keer schrijft', zegt de ambtenaar van het ministerie van Informatie in Damascus, doctor M. Het 'doctor' heeft hij met balpen op zijn visitekaartje gekrabbeld, hij is pas net gepromoveerd. 'Ik ga alles lezen.'

Sinds de val van Aleppo geeft Syrië weer mondjesmaat visa aan westerse journalisten. Ook de Volkskrant bezocht deze maand het land, voor het eerst in ruim twee jaar.

Syrië is niet alleen getekend door een gruwelijke burgeroorlog, maar het is ook een dictatuur. Anno 2017 bestaan er niet zo veel echte dictaturen meer, maar het Syrië van president Bashar al-Assad mag er beslist zijn. Gigantische posters van Assad sieren de straten, gesprekken over politiek zijn onmogelijk en de alomtegenwoordige geheime politie achtervolgt je op straat.

Hoe is het om hier als journalist te werken?

Doctor M. houdt ons enige feiten voor over Syrië. Eén: president Assad is democratisch gekozen. 'Natuurlijk is niet iedereen het met hem eens, dat weet hij zelf ook. Maar dat is een kleine minderheid, en we laten ons niet door hen gijzelen.' Twee: president Assad is enorm vergevingsgezind. 'Daarom verleent hij nu amnestie aan de terroristen.'

Doctor M., die colleges journalistiek geeft op de universiteit van Damascus: 'Ik zeg altijd tegen mijn studenten: ob-jec-ti-vi-teit.'

Omdat de waarheid Syrië glad ijs is, mogen wij westerse journalisten niet op eigen houtje werken. Wij worden op de voet gevolgd door een begeleider van het ministerie van Informatie. Hij luistert met elk interview mee, zal kijken of wij wel enthousiast reageren op de overwinning van Assad in Aleppo, en rapporteert alles aan doctor M.

Onze begeleider heet Ali, 22 jaar, student Engels met een vlassig baardje. Nog nooit heeft hij een stap buiten zijn geboorteland gezet. Waarom zou hij weg willen? 'Syrië is een prachtig land, met een schitterende natuur.'

Tussen de ruïnes van Aleppo ontpopt hij zich als commentaarstem, met teksten als: 'De mensen vinden het niet erg dat hun huizen zijn verwoest, want ze zijn bevrijd.' Vlak na het passeren van een verlaten buurt met platgebombardeerde flats: 'Heb je wel gezien dat Oost-Aleppo vol leven is?'

Gehoorafstand

In gezelschap van Ali blijkt het een uitdaging om met mensen in gesprek te komen. Zodra hij zich voorstelt als 'journalist van het ministerie', verschuilen sommige inwoners zich letterlijk in hun vernielde woning. Na vijf jaar oorlog zit niet iedereen hier te wachten op bezoek van een vertegenwoordiger van de regering-Assad.

Geen wonder, want dankzij Ali nemen interviews een opmerkelijke wending. Zoals bij een verwoest huizenblok ergens in het noorden van de stad. Binnen gehoorsafstand van de bewoners legt Ali uit dat de schade is aangericht door rebellen, of 'terroristen' zoals hij ze noemt: 'De terroristen vuurden hier met hell canons. Zware wapens.' Waarna de bewoner met ogen vol angst bevestigt: 'Het waren de terroristen.'

Beeld Eddy van Wessel

Wantrouwen

Journalistiek in Syrië, dat is: een notitieblok vol interviewmateriaal weggooien, omdat je niet weet wat waar is.

Gelukkig kunnen we ook ruim twee dagen in Aleppo zijn zonder chaperonne van het Assad-regime. Natuurlijk valt er zo beter te werken. De reportage die u vandaag leest in het katern Vonk was anders niet tot stand gekomen.

Maar ook nu durven Syriërs niet veel van zichzelf te laten zien. Daarvoor is de geheime dienst te dichtbij en het wantrouwen te groot. Als journalist uit Nederland ben ik een vijand van het regime. In regeringsgezinde media wordt elke dag herhaald dat de burgeroorlog een westerse samenzwering is. Omdat Nederland en andere westerse landen al in 2012 hun ambassades in Syrië hebben gesloten, krijgt dit verhaal geen enkel tegengas.

Werken zonder overheidsbegeleider brengt nieuwe problemen met zich mee. In Aleppo blijkt het zo uitzonderlijk dat we zonder escorte rondlopen, dat we algauw door grimmig kijkende mannen worden meegevoerd naar een kantoor van de militaire inlichtingendienst. Gelukkig constateert men daar dat er geen probleem kan zijn: ik zie er 'Russisch' uit.

Rusland, het land dat de regering hielp om de slag om Aleppo te winnen, wordt in Syrië bijna net zo vereerd als president Assad.

We mogen gaan. Of nee, toch niet. Eerst moeten we mee, in een geblindeerde jeep van de inlichtingendienst: één portret van Assad op de voorruit, twee op de achterruit, een gewapende militair hangend aan een portier, met een noodgang door de verwoeste straten van Oost-Aleppo. Eindbestemming: een wapenopslag van de rebellen. De mannen van de inlichtingendienst zijn allervriendelijkst, maar niet te vermurwen: wij moeten dit zien.

Bij terugkomst in Damascus is Doctor M. verontwaardigd omdat wij op eigen houtje opereerden. 'Objectieve journalisten werken met een vertaler van het ministerie van Informatie.'

Hier vindt u de reportage en fotoreeks

Tussen het puin komt het leven in Aleppo weer op gang
Bekijk hier de fotoreeks van Eddy van Wessel.

Hoe Aleppo langzaam maar zeker weer wordt opgebouwd
In de wijken waaruit de rebellen verdreven zijn keren de inwoners terug. Tussen de puinhopen heropenen winkeliers hun zaak. Maar de gouverneur van Assad zet niet zomaar een stempel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden