Verse kip komt uit Braziliaanse vriezer

De vleesindustrie maakt 'lekkere producten' waarin geen dier meer valt te herkennen. Dat gaat nog het meest op voor de kip, waarvan zelfs tenen en snavel worden verwerkt....

'Lijdt u aan ziekte, braakneigingen of diarree? Bent u in contact geweest met iemand die aan tyfus, paratyfus, cholera of gastro-enteritus lijdt?'

Wie alle vragen met 'nee' beantwoordt en het formulier ondertekent, mag de sluizen betreden die naar de strengbeveiligde productieruimtes leiden van vleesverwerker Interchicken in Bodegraven. In de tweede sluis, boven de dikke roestvrijstalen deur, hangt een vliegenvanger met blauwe tl-buizen. 'De inspectie komt elke drie maanden dooie vliegen tellen', vertelt directeur Edward Windhorst. 'Als het er meer zijn dan tien, moet de hele fabriek worden gedesinfecteerd.' Het blijkt om fruitvliegjes te gaan. Vliegjes met een doorsnee van een millimeter.

Waar Windhorst twintig jaar geleden nog met zijn vader - 'in een ongekoelde auto' - geslachte kippen naar de poelier reed, bestiert hij nu een fabriek voor de verwerking van kippenvlees, ruim een hectare groot, met de modernste apparatuur en strenge hygiënische eisen. Daar maakt hij 'lekkere producten' waar geen kip meer in te herkennen is.

De verwerking van ons voedsel is zo ver doorgevoerd dat vlees niet meer aan een dood dier doet denken', zegt Windhorst. 'Vraag aan een consument waar de karbonade bij een varken zit, en hij weet het niet. Sterker nog: Ik heb mensen ontmoet die denken dat kaas aan bomen groeit.'

In de koelruimtes van Interchicken werken 150 mensen die geslachte kippen verwerken tot blokjes, reepjes, balletjes, burgers, schnitzels, rollade, kipnuggets, -spareribs of saté. Vleugels, bouten, borsten en filets worden kant-en-klaar verpakt met alle denkbare sauzen en marinades. Ze zijn geschikt om te bakken, braden, grillen, barbecuen, wokken of 'magnetronnen'.

De kip is het enige landbouwdier waarvan alle 'onderdelen' worden verkocht. Zowel het vlees als de tenen, ogen, snavel en de kam worden door mensen gegeten of in kattenvoer verwerkt. De gele tenen worden in China gefrituurd en als delicatesse geserveerd, de veren verdwijnen in donzen kussens, dekbedden en winterjassen.

Na de vogelpest, waarmee Europa heel 2003 kampte en die nu in alle hevigheid voortwoekert in Zuidoost-Azië, stortte de markt volledig in. Afgelopen jaar telde Nederland 30 procent - failliete - pluimveehouders minder dan in het crisisjaar daarvoor. De overgebleven 'kippenboeren' hebben nog steeds een negatief arbeidsinkomen en een gemiddelde schuld van meer dan veertigduizend euro bij de bank. Zij hebben geld moeten lenen om hun dieren te kunnen voeren en het hoofd boven water te houden.

Maar de kip beleeft een heuse comeback. Het afgelopen jaar kochten Nederlanders gemiddeld 17,4 kilo kippenvlees. Dat is 5 procent meer dan voor de uitbraak van de vogelpest in 2003.

Omdat de Nederlandse consument verwend is - die wil voornamelijk de mooie, botvrije, schoongemaakte borstfilet - blijft van al die kippen 78 procent aan 'kipdelen' over. Dat is ruim 461 duizend ton vleugels, koppen, bouten, ingewanden en restvlees aan het bot, die jaarlijks de 26 pluimveeslachterijen verlaten. Dat wordt bijna allemaal naar het buitenland geëxporteerd, op bouten en vleugels in de zomer na: die belanden in onze achtertuin op de barbecue.

Met de komst van tien nieuwe EU-landen is de export van kippebouten naar Oost-Europa flink gestegen. Dat heeft alles te maken met het feit dat daar nu Brusselse richtlijnen gelden, waardoor de import van 'chloorkippen' uit de VS er nu verboden is. Amerikaanse kippen worden in de slachterij schoongemaakt met gechloreerd water om bacteriën terug te drinken. In Europa moet het 'waswater' chloorvrij zijn.

Omdat Europeanen meer kipfilet eten dan de EU-lidstaten produceren, wordt jaarlijks nog eens 610 duizend ton filet - eenderde van alle kipfilet die Europeanen consumeren, uit Brazilië per schip ingevoerd.

Eigenlijk praten we over kuikens, zegt Jan Odink, voorzitter van Nepluvi, het overkoepelend orgaan van alle pluimveeslachterijen. 'Want het dier wordt geslacht als het zes weken oud is.' Voor elke fase in het jonge kippenleventje bestaat een apart bedrijf. Het bevruchte ei van een moederkip gaat naar een broederij. Als het kuiken na 21 dagen uit het ei kruipt, gaat het naar een vleeskuikenbedrijf waar het 'slachtrijp' wordt gemaakt. Anderhalve maand later verhuist het dier naar de slachterij. Het dier wordt op kop gehangen, in een waterbad electrisch verdoofd - 'Wat hij meestal niet overleeft' - in de nek aangesneden waardoor het leegbloedt en vervolgens geplukt door 'pikarmen'; een machine met ronddraaiende, rubberen vingers. Machines snijden het kuiken vervolgens open, lepelen de ingewanden eruit, de kop, nek, het vel en de poten eraf maken het geschikt voor een tweede 'eindstation': verwerkingsbedrijven als Interchicken, die het kuiken onherkenbaar verbouwd en verpakt in de schappen van de supermarkt doen belanden.

Toen Jan Odink, oud-staatssecretaris van Landbouw, vorig jaar tot voorzitter van de Nepluvi werd benoemd, was zijn eerste daad een winkelbezoek 'om te kijken hoe het er allemaal uitziet'. In de supermarkt was hij onaangenaam verrast. 'Ik zag helemaal niks. Niets. Je weet gewoon niet wat je eet.'

Het verbaasde hem dat de herkomst van een kip niet op het etiket wordt vermeldt, terwijl het vlees wel als 'vers' wordt verkocht.

Odink: 'Eenderde van alle filets komt bevroren uit Brazilië. Bevriezing tast de smaak aan. Ik vind dat zoiets niet vers mag heten.'

Ook voldoen Europese pluimveehouders volgens hem aan veel strengere hygiëne-eisen dan die in Brazilië, waardoor de kans op salmonellabesmetting bij de Zuid-Amerikaanse kip groter is. Maar dat verschil is voor de supermarktklant niet traceerbaar.

'Daar komt bij dat Europese boeren meer investeren om aan de strenge EU-normen te voldoen, de lonen hier hoger zijn en het diervoeder en de behuizing meer kost, waardoor hun kippen duurder zijn. De goedkopere importkip is eigenlijk een vorm van oneerlijke concurrentie.'

Toch betalen Nederlandse consumenten vaak wel de prijs van duurdere kip voor de goedkopere, constateert de Nepluvi.

Dat mag officieel allemaal. Wat blijkt? Zodra in Europa het mes in een geslachte Braziliaanse kip wordt gezet voor verdere verwerking, zijn de bewerkte kipdelen plotseling Europees. Dat is wettelijk zo vastgelegd. 'Ik erger me kapot dat de regering de klant misleidt', zegt Odink, tevens vice-voorzitter van de overkoepelende club van Europese pluimveeslachterijen.

Hij probeert de regels in Europa te veranderen. Samen met het Productschap voor vee, vlees en eieren en minister Veerman van Landbouw voert hij een lobby in Brussel. Odink wil dat het vlees niet bevroren is geweest, en niet ouder dan vijftien dagen - 'nu ligt kip soms wel drie maanden in de vriezer'. Bovendien moet de herkomst van het dier op het etiket worden vermeld, vindt hij.

'Het is toch de taak van de overheid veilig voedsel te garanderen en eerlijke, transparante handel te stimuleren?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden