ReportageNSB-verleden

‘Verscheurde’ familie wil boek over NSB-verleden uit de handel

Aan een familielid dat ‘fout’ was in de oorlog, worden de nazaten nog altijd niet graag herinnerd, ook als deze al is overleden. De Twentse historicus Coen Cornelissen heeft zijn boek De Ottema’s, het relaas over een NSB-familie, moeten terugtrekken.

De Ottema's - Het relaas van een NSB familie

Vijf nazaten van Aly Ottema, een overleden lid van de Almelose familie in kwestie, vreesden dat het boek hun reputatieschade zou berokkenen. Ze hebben weten af te dwingen dat de 69 onverkochte exemplaren uit de handel zijn gehaald. Daarmee heeft de auteur voorkomen dat ‘een grote schadeclaim’ tegen hem zou worden ingediend. Cornelissen heeft de familie Ottema moeten beloven over het boek en de hierdoor ontketende affaire te zwijgen. Ook de familie zelf doet het zwijgen ertoe.

In het Twentse dagblad Tubantia heeft collega-historicus Chris van der Heijden, auteur van verschillende boeken over NSB-kinderen (van wie hij er zelf een is), zijn treurnis uitgesproken over deze terugtrekkende beweging. ‘Als het boek historisch klopt, moet ik de rechter anno 2018 nog zien die de nabestaanden gelijk geeft. En als dat wel gebeurt, dan emigreer ik onmiddellijk uit ­Nederland.’ Nederlanders zouden tenslotte kennis moeten kunnen nemen van de lange nasleep van een foute keuze in oorlogstijd. ‘Niet het boek is het probleem, maar de samenleving.’

Vijandige samenleving

Overigens is in die behoefte aan boeken over de lange nasleep al royaal voorzien. Niet alleen door Van der Heijden zelf, die in zijn boek Grijs Verleden (2001) de stelling betrok dat een keuze voor de NSB of ‘het verzet’ vaak op toeval berustte, maar ook door talrijke auteurs van familiegeschiedenissen.

Daarbij ging het in de jaren tachtig vooral om de naoorlogse ervaringen van NSB-kinderen in een vijandige samenleving. Sinds 1981 helpt de Werkgroep Herkenning kinderen en kleinkinderen van collaborateurs bij de verwerking van eventuele trauma’s.

Vanaf de jaren negentig gaat het vooral om de ‘foute’ voorzaat zelf en om de vraag wat hem tot zijn keuze kan hebben gebracht. Zo schreef Bettina Drion een roman, Porselein, over haar grootvader – de eerste Nederlandse collaborateur die voor het vuurpeloton stierf. Isabel van Boetzelaer schreef een veelbesproken boek, Oorlogsouders, over haar vader Willem, een Oostfrontstrijder die na de oorlog een gevangenisstraf van 12 jaar uitzat.

NIOD-onderzoekers Helen ­Grevers en Ismee Tames deden uitvoerig onderzoek naar de naoorlogse bestraffing en de reso­cialisatie van collaborateurs. Zij concludeerden dat voor politieke delinquenten na het uitzitten van hun straf wel degelijk een ­terugkeer naar de samenleving was weggelegd.

Anoniem citaat

Dat neemt niet weg dat de ­auteurs van beladen familie­geschiedenissen vaak problemen ondervinden bij de documentatie. Zo willen NSB-(klein-)kinderen vaak slechts anoniem worden geciteerd. Ook Chris van der Heijden, die op dit moment werkt aan een boek over zijn ­vader, heeft problemen met een familielid dat door middel van een gang naar de rechter publicatie ervan probeert te voorkomen.

Het boek van Coen Cornelissen heeft volgens Tubantia de familie Ottema ‘verscheurd’: aan de ene kant staan de leden die met de auteur hebben meegewerkt, aan de andere zijde staan degenen die hem het zwijgen wilden opleggen. Kennelijk hebben de laatsten aan het langste eind getrokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden