Analyse

Verruiming vluchtelingenquotum is sigaar uit eigen doos, en zo zijn er nog meer

Centraal-Afrikaanse vluchtelingen nemen afscheid van familie en vrienden die gerepatrieerd worden vanuit de Democratische Republiek Congo, 15 november 2021. Beeld Alexis Huguet / AFP
Centraal-Afrikaanse vluchtelingen nemen afscheid van familie en vrienden die gerepatrieerd worden vanuit de Democratische Republiek Congo, 15 november 2021.Beeld Alexis Huguet / AFP

Ontwikkelingshulp- en migratiedeskundigen zien dat er ‘lessen zijn geleerd’ in het nieuwe regeerakkoord. Maar aan veel toezeggingen kleven cynische voorwaarden. ‘De vreselijke Moria-deal wordt staand beleid.‘

Carlijne Vos

Het toekomstige kabinet belooft een ‘effectief en menswaardig’ asielbeleid, met onder meer een forse verhoging van het budget voor asielopvang en de verruiming van het jaarlijkse quotum voor ‘hervestiging’ van vluchtelingen van buiten de EU van vijfhonderd naar negenhonderd. In de praktijk zullen de meest kwetsbare vluchtelingen uit Afghanistan, Zuid-Soedan of Syrië, die nu in respectievelijk Pakistan, Oeganda of Libanon zijn gestrand, er niet van profiteren.

De verruiming van het quotum voor het zogenoemde hervestigingsprogramma van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zal vermoedelijk worden ‘opgesnoept’ door asielzoekers die illegaal Europa zijn binnengekomen en over andere Europese lidstaten verdeeld moeten worden. Dat valt op te maken uit deze zin in het coalitieakkoord: ‘Dit verhoogde quotum voorziet ook in uitzonderlijke situaties waarin een beroep wordt gedaan op Nederland vanuit Europese solidariteit.’

Uitruil kwetsbare migranten

‘Ruilhandel dus’, zegt Martijn van der Linden, woordvoerder van VluchtelingenWerk Nederland. ‘We dachten dat dit nooit meer zou gebeuren na die vreselijke Moria-deal, maar nu wordt het dus gewoon staand beleid.’ Van der Linden refereert aan de toezegging van Nederland vorig jaar – na veel aandringen – om honderd kwetsbare asielzoekers op te nemen van het Griekse eiland Lesbos, nadat het opvangkamp Moria in brand was gevlogen. Voor deze honderd asielzoekers uit Griekenland, mochten honderd minder vluchtelingen van buiten de EU komen uit het hervestigingsprogramma van de UNHCR. Wereldwijd wachten 1,4 miljoen vluchtelingen op zo’n hervestigingsplek.

De coalitie heeft de mond vol van ‘opvang in de regio’, constateert ook Jorrit Rijpma, hoogleraar Europees Recht aan de Universiteit Leiden. ‘Maar daar moet je wel iets tegenover stellen. Behalve geld is dat ook de ruimhartigheid om de meest kwetsbare mensen, die gevaar lopen, medische zorg nodig hebben of zich anderszins niet kunnen redden in de regio, op te nemen.’ VluchtelingenWerk heeft geen goed woord over voor de uitruil van kwetsbare migranten. ‘Deze twee groepen hebben niets met elkaar te maken’, zegt Van der Linden.

De verruiming van het quotum volgt bovendien pas als andere landen meer uitgeprocedeerde asielzoekers terugnemen. Deze landen worden hiervoor beloond met tijdelijke visa voor arbeidsmigranten. Hoewel vluchtelingenorganisaties en asieladvocaten ook deze ‘uitruil’ verwerpelijk vinden, is er brede steun om afgewezen asielzoekers zo snel mogelijk terug te sturen. De zogeheten ‘veiligelanders’ veroorzaken veel overlast, bezetten opvangcapaciteit en dragen bij aan de afbrokkeling van het maatschappelijk draagvlak voor de opvang van ‘echte’ vluchtelingen.

Heet politiek hangijzer

Bij de vorige formatie in 2017 was migratie nog een heet politiek hangijzer; de nadruk lag toen op zo veel mogelijk afremmen. Dit keer lijken er volgens de deskundigen wel ‘wat lessen geleerd‘ en worden er ook bredere verbanden gelegd. Zo zet het kabinet voor het eerst legale arbeidsmigratie op de agenda, waarmee het erkent dat arbeidsmigranten van buiten de EU nodig zijn in de toekomst. ‘Het is nog de vraag of het gaat lukken om eerst meer migranten terug te sturen, maar je moet de mensen wat geven om in te geloven’, zegt Rijpma.

De belangrijkste vooruitgang is de structurele verhoging van 200 miljoen euro van het budget van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Het telkens op- en afschalen van de capaciteit als er meer of minder vluchtelingen zijn, leidt tot chaos, lange wachttijden en verdere afbrokkeling van het draagvlak, vindt ook Wil Eikelboom, asieladvocaat bij Prakken d’Oliveira. Verder is hij vooral blij met ‘wat er niet in het regeerakkoord staat’, zoals het plan voor de beperking van rechtsbijstand voor asielzoekers dat bij het vorige akkoord een bom deed ontploffen in de sociale advocatuur.

Tegengaan migratie

Migratie – en dan vooral het tegengaan daarvan – is ook een belangrijke drijfveer voor de verhoging van het budget voor Ontwikkelingssamenwerking (OS) met 500 miljoen euro structureel. Het kabinet wil hiermee de ‘grondoorzaken bestrijden van armoede, migratie, terreur en klimaatverandering’. De extra uitgaven zullen specifiek worden besteed aan ‘opvang in de regio’, het helpen van ontwikkelingslanden met klimaatadaptatie en het vaccinatieprogramma Covax voor arme landen. ‘Veel sigaren uit eigen doos dus’, constateren ontwikkelingsorganisaties als Oxfam en Cordaid. ‘Deze beloften zijn al gedaan en gaan dus ten koste van armoedebestrijding die het kabinet zegt na te streven’, vreest Paul van den Berg, politiek adviseur bij Cordaid.

Van den Berg wijst erop dat Nederland met de verhoging van het budget – in praktijk 388 miljoen per jaar – nog steeds de norm niet haalt om 0,7 procent van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI) te besteden aan OS. Deze norm, waar Nederland onder dook na de forse bezuiniging op OS door het eerste kabinet Rutte, is onderdeel van de zogeheten Sustainable Development Goals ( SDG’s), waarmee rijke landen in 2015 beloofden de armoede en honger in de wereld in 2030 uit te bannen. ‘In veel landen zijn de SDG’s weer jaren verder uit zicht door de pandemie, armoedebestrijding is dus harder nodig dan ooit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden