Nieuwspersoneelstekort

Verrassend inzicht onderzoek zorgpersoneel: parttimers willen best meer werken

Bijna een kwart van het parttime zorgpersoneel zou best meer willen werken. Maar het wordt ze simpelweg niet gevraagd, blijkt uit onderzoek van stichting Het Potentieel Pakken. Is dit de oplossing voor het nijpende personeelstekort in de zorg? 

Wijkverpleegkundige Monique Hietkamp druppelt de ogen van een cliënt. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Aan personeel niet echt een gebrek bij zorgorganisatie Vierstroom Zorg Thuis, en toch miste directeur Susan Veenhoff handen aan het bed. Want van haar 700 werknemers werkte meer dan de helft minder dan 24 uur. Dus moest ze alles in het werk stellen om de groeiende zorgvraag het hoofd te bieden: meer personeel aannemen, verpleegkundigen overuren laten draaien en soms, met pijn in het hart, ‘nee’ verkopen aan nieuwe patiënten.

Ondertussen kon wijkverpleegkundige Monique Hietkamp best wat meer uren voor de zorgorganisatie werken dan de 32 uur in haar contract. De kinderen waarvoor ze ooit in deeltijd aan de slag ging, waren inmiddels zelfstandig. Alleen wist Veenhoff dat niet van Hietkamp; ze hadden het er simpelweg nooit over gehad.

Vierstroom is een van de organisaties die betrokken waren bij het onderzoek naar deeltijdwerk in de zorg, waarvan het resultaat donderdag aan minister Van Engelshoven is overhandigd. Stichting Potentieel Pakken enquêteerde hiervoor 17.500 zorgmedewerkers, deed onderzoek bij twee ‘proeftuinen’ en kwam tot een opvallende conclusie: 23 procent van de parttimers zou best meer willen werken. Het probleem is alleen dat het vaak niet ter sprake komt.

Contractuitbreiding

Die conclusie is opvallend omdat de zorg kampt met enorme tekorten. Door toenemende vergrijzing neemt de zorgvraag toe, maar het personeelsbestand blijft achter. Als er niets gebeurt, dreigt volgens het ministerie voor Volksgezondheid een tekort van 80 duizend medewerkers in 2022. Van alle kanten worden daarom (zij-)instromers geworven, maar er wordt ook gekeken naar de deeltijdwerkers. Want als iedere zorgmedewerker het contract met één uur zou uitbreiden, zou dat het banentekort met 20 duizend kunnen verminderen, berekende het ministerie.

Ook Wieteke Graven, voorzitter van Het Potentieel Pakken, ziet hierin de oplossing voor het personeelstekort. Ze maakte inzichtelijk dat 900 duizend vrouwen in de zorg in deeltijd werken, van wie de helft minder dan 24 uur. Vooral in de laatste groep is er animo om meer te werken, gemiddeld zo’n zes uur per week. Maar 46 procent zegt nooit over contractuitbreiding te hebben gesproken met de werkgever. ‘Als iemand een kind krijgt, is het gebruikelijk om te vragen: ga je minder werken? Maar als die ouder zijn, vraagt niemand: ga je nu weer meer werken?’

Dat zo’n eenvoudige vraag over het hoofd wordt gezien, is volgen Graven te wijten aan de deeltijdcultuur in de gezondheidszorg. De kleine contracten, die het mogelijk maakten voor vrouwen om de zorg voor hun kinderen te combineren met een baan in de zorg, lijken de norm te zijn geworden. ‘Die deeltijdbanen hebben aanvankelijk veel goeds gedaan om vrouwen aan het werk te krijgen, maar de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt halen ons in. We zien de tekorten toenemen, dan moet je jezelf gaan afvragen of dat deeltijdsysteem op de lange termijn nog haalbaar en wenselijk is.’

Rooster is doorslaggevend

Toch wil zorgdirecteur Veenhoff de kwestie wel wat nuanceren. Want alleen vragen ‘wil je meer werken’, is niet genoeg. ‘Je moet vragen: wat heb je nodig om meer te willen werken? Die vraag is niet gratis, je moet wel grote veranderingen gaan doorvoeren om aan die wensen te voldoen.’ Zo merkte Veenhoff dat flexibiliteit en een betere beloning belangrijk zijn voor haar werknemers, maar doorslaggevend is misschien wel het rooster.

In de wijkverpleging gelden piekuren in de ochtend en avond. Als medewerkers meer uren willen werken, moeten sommige zorgtaken worden verschoven naar de middag. Dat gaat de patiënt ook merken. ‘We nemen aan dat iemand ‘s ochtends gewassen wil worden, maar je kan ook vragen: heb je bezwaar als we dat rond 11 uur doen? De zorg gaat veranderen, dat moet, want zo doorgaan is geen optie.’

Hoogleraar economie Janneke Plantenga vindt de oplossing ‘verfrissend’. ‘70 procent van de vrouwen werkt in deeltijd. Meestal wordt de schuldvraag individueel bij de vrouw gelegd: ‘we hebben als maatschappij zoveel in je geïnvesteerd en nu ga jij in deeltijd werken’, maar dat helpt niet. Want het komt door de inrichting van onze samenleving.’ Door te kijken naar de eigen arbeidsorganisatie heeft de werkgever zelf de oplossing in de hand. Dat zou ook voor andere sectoren, zoals het onderwijs, kunnen werken.

Risicogroep

Toch is er volgens de hoogleraar wel een grote ‘maar’, want 31 procent zegt in het onderzoek juist mínder te willen werken. Dat is een risicogroep, beaamt Graven. ‘Maar er zijn nuances: bijna iedereen zou het liefste minder willen werken, maar als dat betekent dat je minder betaald krijgt, ga je dat vaak niet actief nastreven.’

Directeur Veenhoff is er ook niet zo bang voor dat haar medewerkers de contracturen massaal naar beneden bijstellen. ‘Want de redenen waarom ze minder willen werken, zijn exact de voorwaarden die moeten veranderen zodat anderen meer willen werken; ze missen flexibiliteit en hun rooster is niet altijd gunstig. Als we dat aanpakken, neemt dus ook die wens af.’ Bovendien betekent gesprekken voeren over arbeidsuren ook dat er wordt gepraat over wat minder werken betekent. Veenhoff noemt het nog maar even: minder goede carrièreperspectieven, minder pensioen en minder economische onafhankelijkheid.

Wijkverpleegkundige Hietkamp besloot na zo’n gesprek om haar contract uit te breiden tot 36 uur. Ze had er daarvoor nooit bij stilgestaan dat haar pensioenpotje afhankelijk was van haar gewerkte uren. Ze begint nu elke ochtend wat eerder, maar van langere werktijden is eigenlijk nauwelijks sprake, zegt ze. ‘Ik werkte al extra als er een collega uitviel of een gat in het rooster zat. Nu doe ik dat standaard en weet ik van tevoren ten minste waar ik aan toe ben.’

Verder lezen 

Ziekenhuizen moeten ‘varkenscyclus’ doorbreken om nijpend personeelstekort op te lossen. 

Op Crocs en met de jas over het witte tenue de straat op: voor meer geld en waardering,maar óók voor meer collega’s

Ze zijn nodig om het tekort aan verpleegkundigen te verminderen, maar zij-instromers kunnen het vak met hun werkervaring en kritische houding ook naar een hoger plan tillen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden