Verraderlijke schilderijen

Zouden ze op palen langs de snelweg prijken, geheid dat er hommeles van kwam. Kribbigheden tussen rondtoerende echtelieden kun je je erbij voorstellen ('Rij jij of rij ik'), terwijl achterin een kinderschare kraaiend van de pret spelletjes zit te verzinnen ('Ik zie, ik zie wat jij niet ziet') zodra er...

Vrijheid blijheid! Maar voor de automobilist die telkens elke kant op kan zonder enig inzicht in zijn keuze, slaat die vreugde toch ras om in een stuurloosheid die pas weer prettig wordt wanneer de voiture veilig op de parkeerplaats staat en het gezin is beland in het enige gebouw waar een 'open einde' bij uitstek de voorkeur verdient boven welke doodlopende weg dan ook: het museum.

Daar hangen dan de verraderlijke schilderijen van Han Schuil (1958), die de helderheid van het verkeersbord verrijken met een in het snelle voorbijgaan onbevattelijke meerduidigheid. Op dragers van blik en aluminium zet de kunstenaar in superklare kleuren scherp omlijnde pijlen, huizen, sterren en kruisen, naast minder gemakkelijk benoembare tekens die aan logo's of pictogrammen doen denken. Alleen: logo's waarvan? Pictogrammen waarvoor? Pijlen waarnaar?

Op de grote groepstentoonstelling Couplet 4 heeft het Stedelijk Museum in Amsterdam een zaal gereserveerd voor deze 'informatieborden' die de toeschouwer weigeren door te verwijzen naar het gesuggereerde wegrestaurant of familiehotel, maar hem juist doen verdwalen binnen de begrenzingen van het beeld zelf, bijvoorbeeld in het donkerblauw van de nacht rondom die geschematiseerde gebouwen, waar de blik van de kijker blijft haken achter de punten van striptekenachtige sterren, de hoekige oortjes van Batman of de scherpe tanden van een in het luchtledige zwevend packman uit het computerspelletje.

Schuils meteen als 'Schuils' herkenbare schilderijen zijn eigenzinnige voortzettingen van de abstract-geometrische traditie, van colourfield en hard-edge painting, in combinatie met figuratieve (pop art) elementen. Met hun felle kleuren en onverdoezelde industriële materialen, zoals klinknagels die oplichten in het blinkende aluminium (en elders: satellietschotels die in hun geheel tot kunstwerk zijn getransformeerd), zien ze eruit als vrolijke varianten op functionele tekensystemen. Ze verwijzen naar de moderne technologie, maar thematiseren intussen tevens een typisch artistieke kwestie: die van informatieoverdracht en betekenisvorming versus de autonome verbeelding.

In de beste gevallen levert dat een speelse rijkdom aan zintuiglijke allusies op, maar soms ook niet meer dan een opdringerig dartel geheel van uiteenlopende beeldmerken: logo-verzamelingen waarvan de decoratieve aard eens te meer in het oog springt nu in het Stedelijk de vergelijking zich aandient met de radicaler composities die Gunter Förg schilderde op tweeëntwintig panelen van zacht glanzend lood.

Förgs 'heraldische' horizontalen, verticalen, vierkanten en rechthoeken lijken, net als Schuils motieven, het onderscheid op te heffen tussen voor- en achtergrond, zònder daarbij hun ruimtelijke werking te verliezen. De verhulde, maar op enkele werken toch bijna anecdotische overdaad aan symbolische tekens van Schuil ontbreekt echter bij Förg. Hooguit gunnen diens kaarsrechte banen en vlakken ons, als waren het kieren of vensters, glimpen van een louter schilderkunstig vergezicht, dat met zijn wijkende en opdoemende tinten even spiritueel is als strak.

In aanvulling op Schuils overzicht van de laatste tien jaar in het Stedelijk, toont Galerie Onrust nu zijn meest recente schilderijen. Meer dan voorheen verzacht Schuil hier zijn vlakke vormen. De vierkanten, de cirkels en de zichzelf als op een speelkaart spiegelende huizen grenzen nog steeds zo scherp als puzzelstukken of knipsels aan elkaar, maar ze zijn plastischer geworden en bevinden zich door een verloop van kleuren in atmosferischer ruimten: alsof de 'verkeersborden' ineens in staat zijn verschillende weersgesteldheden te weerspiegelen, alsmede het schemerende verloop van dag naar nacht. WS

Han Schuil t/m 8 april in Galerie Onrust, Amsterdam, open: di-za 14-18 uur, Stedelijk Museum, t/m 27 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.