interview

Verplichte beleggingen in vuurwapens, viel dat wel te verenigen met zijn artseneed?

Toen Serge Zweers bericht kreeg dat hij was aangemeld voor het pensioenfonds voor artsen, besloot hij te kijken in welke bedrijven dat belegt. Hij schrok enorm: wapens, gokkasten en milieuvervuilers.

null Beeld Jiri Buller
Beeld Jiri Buller

De Rotterdamse maag-darm-leverarts Serge Zweers (36) had aan een avondje googelen genoeg om te ontdekken dat het geld voor zijn oudedagsvoorziening wordt belegd in een aantal dubieuze bedrijven die totaal niet passen bij de beroepseed die hij heeft afgelegd. De SPMS, het verplichte pensioenfonds voor de 17 duizend vrijgevestigde specialisten, blijkt over aandelen te beschikken in bedrijven die wapens en gokkasten maken en die het milieu vervuilen. Op de duurzaamheidsladder van de duurzame beleggers bungelt het fonds op een 40ste plek, nog onder de pensioenfondsen van Shell en Heineken. Hij schrijft er een opiniestuk over voor artsenvakbad Medisch Contact en wordt nu overspoeld met reacties van collega’s. ‘Ik schaam me een ongeluk dat ik, weliswaar verplicht, bij een dergelijke club betrokken ben’, schrijft een van hen.

Waarom besloot u om de beleggingsportefeuille na te lopen?

‘Ik had me net gevestigd als specialist en kreeg de aanmelding binnen voor het pensioenfonds. De website van het fonds belooft een bijdrage aan een leefbare wereld, dus ik werd nieuwsgierig. Ik ben gewoon begonnen bij de letter A, een kleine veertig bedrijven, en ik kon niet geloven wat ik tegenkwam. AeroVironment bijvoorbeeld, dat op de website raketlanceersystemen aanprijst en drones om precisiebombardementen mee uit te voeren. Even verderop een producent van vuurwapens, een fabrikant van gokkasten en een oliemaatschappij die een paar jaar geleden voor miljarden heeft geschikt met justitie om vervuilde gebieden te laten saneren. Ik ben geen onderzoeksjournalist, ik ben na een paar uur gestopt, maar toen wist ik genoeg. Die beleggingen zijn helemaal niet zo duurzaam en verantwoord als op de site wordt beweerd.’

Andere pensioenfondsen en verzekeraars beleggen soms ook in dat soort bedrijven. Is dat erger als het om het geld van artsen gaat?

‘Artsen leggen een eed af, en daarin beloven we dat we onze verantwoordelijkheid voor de samenleving erkennen. We wijden onze carrière aan de gezondheid en het welzijn van onze medemens en dan krijgen we aan het einde van de rit pensioengeld dat deels is verdiend door te beleggen in sectoren die het tegengestelde effect hebben. Wat is dan de balans aan het einde van mijn carrière? Heeft mijn werk dan nog wel zin? Beleggen in wapenhandel behoeft geen uitleg. En investeren in gokkasten? We kennen als artsen gezinnen die kapotgaan aan een gokverslaving. En het financieren van bedrijven die verantwoordelijk zijn voor milieuvervuiling en klimaatverandering? De gezondheidsschade die daaruit voortvloeit staat onder artsen allang niet meer ter discussie.

‘Ik kom in de beleggingsportefeuille bedrijven tegen die mijlenver afstaan van de waarden die ik als arts nastreef. Juist ons pensioenfonds zou, vanwege de achtergrond van de deelnemers, in de top tien van duurzame beleggers moeten staan.’

Hoe reageerden uw collega’s op uw artikel?

‘Ik heb een overweldigend aantal steunbetuigingen van collega’s binnen, die schrijven dat ik ze de ogen heb geopend. Ze voelen zich gewetensbezwaard, schrijven ze, dat ze verplicht bij dit pensioenfonds zijn aangesloten. Er was ook een gepensioneerde arts die zich niet in mijn kritiek kon vinden. ‘Ach collega’, schreef hij, ‘waar tank jij dan en hoe verwarm je dan je huis?’ Dat vind ik een dooddoener. Niet voor niets zijn daarvoor alternatieven in opkomst. Dat je je beweegt in de samenleving zoals die nu is, betekent nog niet dat je geen verandering mag nastreven.’

Hoe nu verder?

‘De komende periode zal blijken hoe integer onze beroepsgroep is. Nu we weten hoe het ervoor staat, zou het ­hypocriet zijn als we het erbij lieten zitten. Ik weet dat een aantal collega’s het pensioenfonds heeft aangesproken op de wijze waarop ze de deelnemers hebben voorgelicht, ze hebben het bestuur opgeroepen om het beleggingsbeleid aan te passen.

‘De vraag is of de verontwaardiging groot genoeg is om verandering teweeg te brengen. Het zou goed zijn als iedereen zijn eigen pensioenfonds eens onder de loep nam op dit aspect. Met al die miljarden premiegeld die wij laten beleggen kunnen we onze stempel drukken op hoe de wereld zich de komende jaren kan ontwikkelen.’

Bert Scholtens, hoogleraar duurzaam bankieren en financieren aan de Rijksuniversiteit Groningen

‘Misschien hebben leden van een pensioenfonds het idee dat ze zichzelf in de vingers snijden als zij bepaalde bedrijven of sectoren uitsluiten van hun beleggingsportefeuille. Die geven immers een hoog rendement, is dan het idee. Dan zorgt uitsluiting voor een lager pensioen of een hogere premie.

‘Maar dit idee wordt niet ondersteund door de wetenschap. Die is namelijk duidelijk: pensioenfondsen hebben zulke enorme portefeuilles dat het weren van bepaalde aandelen geen financiële consequenties heeft. Het effect van het toevoegen of verwijderen van één specifieke vermogenstitel is financieel verwaarloosbaar, dat vind je nog niet terug onder een microscoop.

‘Uitsluiting van bedrijven of zelfs sectoren kan een bewuste keuze zijn. De deelnemers van een pensioenfonds willen bijvoorbeeld niet dat hun geld oneigenlijk gebruikt wordt. Het fonds moet er zorg voor dragen dat de beleggingen in overeenstemming zijn met het risicoprofiel en de voor- en afkeuren van de deelnemers.

‘Het is natuurlijk onpraktisch om elke week met alle artsen samen te komen. Dus het bestuur van het pensioenfonds moet verantwoording afleggen over de samenstelling van de beleggingsportefeuille. Het is hún geld, hún pensioenfonds. Volledige overeenstemming zal daarbij nooit lukken, de meningen van de artsen lopen ongetwijfeld sterk uiteen.

Dat geldt overigens ook voor de financiële kant van de zaak. Hoeveel premie, hoeveel pensioen, hoeveel risico? Daarom moet het bestuur duidelijke lijnen uitzetten. De financiële kant is wat dat betreft vaak duidelijk en gereguleerd, maar de niet-financiële kant nauwelijks.

‘Dat is extra belangrijk omdat veel van de beleggingen uitbesteed worden aan specialisten, die bijvoorbeeld in Luxemburg of Londen zitten, en wereldwijd in bepaalde sectoren of in specifieke landen beleggen. Zij kijken in de eerste plaats naar de financiële eigenschappen van de vermogenstitels en niet zozeer naar de aard van een bedrijf. Het pensioenfonds moet dus contractueel duidelijk maken in welke bedrijven zij wel en niet mogen beleggen.

‘Wij leren hier onze studenten: op de lange termijn zul je de marktindex niet verslaan. Dus, om in medische termen te blijven. wie beweert dat wel te kunnen, doet aan kwakzalverij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden