Verplicht korter werken is een peperduur idee

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek


Reageren?


frank@argumentenfabriek.nl


'Als Europa', schreef Peter de Waard deze week in zijn rubriek, 'moet kiezen tussen een maatschappij waarin de helft van de beroepsbevolking 40 uur werkt of iedereen 20 uur, is dat debat zo gek nog niet.' De Waard deed zijn uitnodiging tot debat naar aanleiding van de oproep in Duitsland om werk zo te herverdelen, en de kritiek hierop van Nederlandse economen.


De conclusie is straks: het is een slecht idee. De interessante vraag is waarom. Het lijkt immers goed: werkloosheid bestrijden door het werk opnieuw te verdelen. Misschien zijn er uitzonderingsgevallen denkbaar?


Redeneer vanuit het standaardmodel van de arbeidsmarkt. Bedrijven huren extra werknemers(uren) in zolang dat rendabel is. Ze gaan door met extra uren inhuren tot het laatste uur nul euro opbrengt. Op dit punt heeft de onderneming - voor de dan heersende omstandigheden, inclusief de hoogte van de uurlonen - het optimale aantal arbeidsuren ingekocht.


Werknemers nemen een participatiebeslissing (wil ik wel of niet werken?) en bovendien een urenbeslissing: als ik wil werken, hoeveel uur per week dan? De werknemer weegt hierbij zijn baten (loon) af tegen kosten (verlies aan tijd die anders besteed kan worden, aan zorg voor kinderen bijvoorbeeld). De werknemer kan de neiging krijgen meer uren aan te bieden door uurloonstijging (een uur werken wordt aantrekkelijker ten opzichte van een uur vrije tijd) of hogere consumptieverlangens.


Op de arbeidsmarkt komen alle individuele voorkeuren bij elkaar, en ontstaan prijzen (uurlonen) en hoeveelheden (uren), op zulke niveaus dat alle organisaties de (bij dat prijsniveau) gevraagde uren in huis hebben, en alle werknemers de (bij dat prijsniveau) gewenste uren kunnen werken. Werkloosheid is in dit model vooral zoekwerkloosheid van mensen en organisaties op zoek naar een nieuwe 'match'.


De wetgever heeft een maximum gesteld aan het aantal werkuren per week, zowel om mensen tegen zichzelf te beschermen (gezondheid) als om de maatschappij te beschermen tegen oververmoeide werknemers (zoals wegdommelende buschauffeurs). In cao's is het urenmaximum nog weer aangescherpt. De Waards herverdelingsmaatregel impliceert: een nog lager maximum. Wat is het gevolg in het standaardmodel?


Het urenaanbod daalt. Mensen die meer uren dan het nieuwe maximum (zouden willen) werken, mogen dat niet. De mensen die naar een baan zochten, boden hun uren al aan. Het totaal neemt dus af. Vervolgeffect door krapte: stijgende uurlonen.


Voor de werkgevers geldt: op zo'n hoger loonniveau wordt het laatste ingehuurde uur van neutraal onrendabel - weg ermee. Dus de vraag naar uren daalt.


Als de markt tot rust is gekomen zijn de uurlonen hoger en worden minder uren gewerkt dan in de situatie zonder verlaagd weekmaximum. Het herverdelen van werk (omdat er te weinig werk is) leidt zo, o ironie, tot de vernietiging van werk (en inkomen). De keuze is niet tussen 40 en 20, zoals De Waard schrijft, maar tussen 40 en, pakweg 15. Dit is het structurele effect van zo'n maatregel.


Kan het tijdelijk wel een goed idee zijn? Laat in het standaardmodel de werkgevers eens geconfronteerd worden met plotselinge vraaguitval op hun productmarkt; zeg, door een kredietcrisis. Het laatste uur wordt weer onrendabel: weg ermee. Als de werknemers evenveel uren blijven aanbieden, zou de eindstand zijn: lagere uurlonen, minder uren. Als de uurprijs niet omlaag kan (door cao-afspraken bijvoorbeeld) is de eindstand: gelijke uurlonen, maar nog veel minder uren. Er ontstaat conjuncturele werkloosheid.


Bij een (naar verwachting) tijdelijke vraagschok kan een individuele organisatie dit in overleg met haar werknemers vermijden. Dan hebben de uren een gezicht. Tijdelijk én lokaal kan herverdelen soelaas bieden, als de verwachting is: binnen afzienbare tijd wordt alles weer 'normaal'.


Maar permanent en nationaal is een lager urenmaximum een peperduur idee.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden