Verpleging werd pas vrij recent een wetenschap

De oorsprong van veel verpleegkundige rituelen is duister. Dat patiënten voorafgaand aan de operatie worden geschoren, komt wellicht doordat de chirurgijn van vroeger ook barbier was....

Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen

De verpleging is een jonge wetenschap. De grondlegster van de moderne verpleegkunde, Florence Nightingale, is nog geen honderd jaar dood (1910). En de academisering van het vak werd pas een kwart eeuw geleden in gang gezet. Dat komt deels doordat de verpleging voortkomt uit liefdadigheid. Maar ook doordat ongeveer de helft van het verplegende en verzorgende werk bestaat uit het emotioneel bijstaan en psycho-sociaal begeleiden van de patiënt. ‘Dat deel van het werk komt nauwelijks voor academisering in aanmerking’, zegt Joke Mintjes, directeur van het Landelijk Expertisecentrum Verpleging en Verzorging (LEVV), opgericht om een brug te slaan tussen wetenschap en verpleging.

Het LEVV vermoedt dat de meeste verpleegkundigen wel weten dat sommige handelingen geen zin hebben, maar dat ze niet weten hoe ermee te breken. Want hoe zou de patiënt reageren als hij een prik krijgt zonder dat de huid vooraf is schoongemaakt? ‘Dat is een overbodig ritueel dat weinig kwaad kan, maar als het ziekenhuis waar je werkt neusmaagsondes inbrengt na buikoperaties moet je dat ter discussie stellen, want de patiënten hebben er last van, en geen enkel gemak’, zegt Mintjes die nog les kreeg uit het studieboek Dienend in het wit.

‘Die tijd is ligt achter ons. Verpleegkundigen zijn niet meer het verlengstuk van de dokter. Ze hebben een eigen verantwoordelijkheid. Ze kunnen voor het tuchtrecht worden gesleept als ze hun werk niet goed doen.’

Een van de bekendste slechte gewoonten is het onthouden van voedsel en vocht vanaf middernacht tot aan de operatie. In 2003 toonden wetenschappers aan dat de doorsnee patiënt tot twee uur voor de operatie heldere vloeistoffen kan drinken. En zich daardoor juist sneller beter voelt.

In 2005 werd vastgesteld dat de lichaamstemperatuur geen goede indicator is voor postoperatieve infecties. En voor het gebruik van de schapenvacht om doorligwonden te voorkomen, is geen enkel bewijs. Ook het omzwachtelen of in watten pakken van hielen en ellebogen tegen doorligplekken wordt in de richtlijnen ontraden.

Joke Mintjes raadt patiënten aan vragen te stellen als ze het nut van een handeling niet begrijpen. Dat is beter dan een button op de pyjama met teksten als Did you wash your hands today? zoals ze in de Verenigde Staten heeft gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden