Verpleeghuisarts Keizer is tegen het uitstellen van de dood 'Versterving voor dementen meest humane dood'

In verpleeghuizen overlijden geregeld Alzheimerpatiënten door uitdroging en uithongering, zegt de Amsterdamse arts B. Keizer. Versterving, zoals dit proces wordt genoemd, is volgens hem een menselijke wijze van doodgaan....

Van onze verslaggever

Mark van Driel

AMSTERDAM

'De meeste mensen hebben geen idee wat doodgaan is.' De Amsterdamse verpleeghuisarts B. Keizer waagt zich niet aan een oordeel over de klachten die zijn ingediend tegen het Groningse verpleeghuis 't Blauwbörgje. Achtergronden wil hij schetsen, meer niet. Maar zijn ogen spuwen vuur over zoveel onbegrip voor verpleeghuisartsen. Hij mompelt hoofdschuddend: 'Poging tot moord.'

In de meeste psychogeriatrische verpleeghuizen overlijden geregeld Alzheimerpatiënten door uitdroging en verhongering, zegt Keizer. Versterving, zoals dit proces wordt genoemd, staat onder artsen bekend als een gangbare wijze om demente mensen in de laatste fase van hun leven te laten doodgaan.

In het eindstadium van de ziekte van Alzheimer verdwijnt de behoefte aan voedsel. Ingrijpen is mogelijk, zegt Keizer, maar nauwelijks zinvol. De afgelopen veertien jaar heeft hij enkele honderden sterfgevallen meegemaakt. Over die ervaringen schreef hij uitvoerig in zijn boek Het Refrein is Hein.

- Hoe komt de beslissing om een demente, wilsonbekwame patiënt niet langer te voeden tot stand?

'Als ik signaleer dat een patiënt weigert te eten, ga ik praten met de familie. Dat is een moeilijk gesprek. Ik stel namelijk voor om niets te doen. Of de familie mijn voorstel accepteert, hangt af van de vertrouwensrelatie die is opgebouwd. Als ze het gevoel hebben dat het team zich heeft ingezet - ''Ze hebben het beste voor met pappie'' - vertrouwen ze op mijn advies. Ik ben als het ware de gids, maar zij nemen de beslissing.'

- Welk beeld schetst u van versterving? En wat zijn de alternatieven?

'Ik biedt een prognose. De keuze komt globaal neer op een sterfbed van zes weken of zes maanden. Accepteren dat een patiënt niet wil eten, houdt in dat hij geleidelijk uitdroogt en verhongert. Daarbij moet je je geen uitdroging zoals in een woestijn voorstellen. Het proces wordt nauwlettend begeleid en is pijnloos. Het voedselkarretje gaat zeker niet in een grote boog om de patiënt heen. We bieden eten aan, maar de behoefte is verdwenen.

'Het is mogelijk om het sterfproces te rekken door gedwongen te voeden. Dat gebeurt met een sonde, een slang die in de neus wordt aangebracht. Dat irriteert patiënten. Ze trekken het ding eruit. Soms moet je vechten om de sonde opnieuw in te brengen. Ook is de kans groot dat er ontstekingen ontstaan. Je rekt het leven, maar tegen welke prijs? Een patiënt leeft wel, maar vegeteert in zijn bed. Versterving is de meest humane dood voor een demente patiënt.'

- Wat doet u als een familielid om verdere behandeling vraagt?

'Daar probeer ik onder uit te komen. Ik haal de huisarts van de familie erbij, een persoon waarin het familielid meestal vertrouwen heeft. Bij die arts probeer ik steun te vinden voor de keuze om niets te doen. Niet om mijn gelijk te halen, maar omdat ik ervan overtuigd ben dat een sterfbed niet nodeloos moet worden gerekt.'

- U staat niet alleen in die mening. Versterving behoort tot de richtlijnen van de Nederlandse Vereniging van Verpleeghuisartsen. Verpleeghuisartsen hebben dus een duidelijke visie op het sterfproces. Tegelijkertijd zegt u dat familieleden beslissen over de dood van hun wilsonbekwame ouder of echtgenoot. Licht u hen wel objectief voor?

'De meeste mensen hebben geen idee wat doodgaan betekent. Op grond van mijn ervaring als arts heb ik een duidelijk oordeel over wat een humaan einde is. Vanuit die overtuiging licht ik familieleden voor.

'Ik verzwijg daarom ook mogelijkheden. Over de PEG-sonde, ik noem het de pech-sonde, spreek ik bijvoorbeeld niet.

'De PEG-sonde is de ideale sonde. Hij is met een kleine operatieve ingreep aan te brengen. Een patiënt wordt via de buikwand gevoed waardoor er weinig complicaties zijn.

'Toch is de weerzin tegen de PEG-sonde voor dementen groot onder Nederlandse verpleeghuisartsen. Het is een hoop gelazer, zonder dat het leven van de patiënt erop vooruitgaat. Bij de neussonde ligt dat anders. Hoe vaak die wordt gebruikt, hangt naar mijn indruk af van de levensbeschouwelijke achtergrond van verpleeghuizen.'

- U licht familieleden bewust niet voor over de PEG-sonde, terwijl die het leven van de patiënt wel kan verlengen. Vindt u dat juist?

'Uit medisch oogpunt is het aanbieden van de PEG-sonde volstrekt zinloos. Ik bied een demente bejaarde ook geen harttransplantatie aan. Het is onzinnig. Enkel het noemen van alternatieven wakkert de hoop van familieleden soms aan. Dan krijg je situaties waarin mensen behandeling gaan eisen, een behandeling die zinloos is. Een sonde aanbrengen bij een demente patiënt is niets anders dan een kaarsje opsteken in de kerk.'

- En daarover beslist u? U vindt dat u familieleden de mogelijkheid mag onthouden om enkele weken of maanden extra aan het sterfbed te zitten. Zonder die familie in te lichten over uw besluit?

'Ik oordeel over de kwaliteit van leven van die patiënt, ja. Daar kan ik niet onderuit. Natuurlijk geef ik gehoor aan familieleden die eisen dat de patiënt wordt gevoed door een sonde, ook al moet iemand daarvoor naar een ziekenhuis. Maar wat het beste is voor de familie, is niet altijd het beste voor de patiënt. Ik kies voor de patiënt.'

- Wordt uw besluit op enige wijze beïnvloed door het tekort aan bedden of andere financiële mogelijkheden in een verpleeghuis?

'Nee. Dat zijn voltrekt gescheiden circuits. Natuurlijk is het zo dat verpleeghuizen ondergefinancierd worden. De wachttijd voor spoedopname in een psychogeriatrisch verpleeghuis is drie maanden. Maar dat beïnvloedt de wijze waarop patiënten sterven op geen enkele manier.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden