Verpakking mag het milieu nog zwaar belasten

Volgende maand tekenen overheid en bedrijfsleven opnieuw een convenant voor milieuvriendelijker verpakkingengebruik. Vorderingen ten spijt, er is nog heel wat te verbeteren....

Ir. M. Nieuwesteeg, directeur van het Nederlands Verpakkingscentrum in Gouda, is enthousiast. Zijn geestdrift geldt een nieuw soort conservenblik, eentje met een wand met honingraatvormen erin.

'Die raten geven het blik een ander imago', zegt Nieuwesteeg. 'Daardoor is de verkoopkracht toegenomen en tegelijk is het milieu ermee gebaat. Want de ietwat ingedeukte buitenkant met de raten maakt een besparing van 40 procent op het materiaal mogelijk.'

Er zijn meer voorbeelden van verpakkingen waar milieu en economie hand in hand gaan. De melkfles van polycarbonaat verovert thans marktaandeel ten koste van het wegwerppak. Een kunststof statiegeldzak vervangt touw, plakband en golfkarton bij het transport van beddenspiralen. En nieuwe kunststof trays voor bloempotten bestaan deels uit afvalplastic. Er kunnen ook meer potten in.

Volgende maand, op 15 december, zullen VNO/NCW en MKB-Nederland samen met producenten en importeurs van verpakte producten het Convenant Verpakkingen-2 ondertekenen. De afspraken tussen overheid en verpakkers zijn het wettelijk vervolg op het eerste, vrijwillige convenant uit 1991. Het tweede convenant is ingebed in een Europese richtlijn.

De verpakking moet dunner, uniformer en na afdanking herbruikbaar zijn, luidt het adagium van de industrie. Het doel is, de hoeveelheid te storten en te verbranden verpakkingsafval terug te dringen van 1,3 miljard kilogram in 1995 tot 940 miljoen in het jaar 2001. Dat moet onder meer gebeuren door de hoeveelheid nieuw verpakkingsmateriaal met 10 procent te beperken.

Het Nederlandse bedrijfsleven moet ook meer verpakkingen hergebruiken, van 50 procent in 1995 tot ten minste 65 procent in 2001. Dat zijn strenge normen vergeleken met die van de EU.

Zo verordonneert de Europese richtlijn een hergebruik per materiaalsoort van minimaal 15 procent. Voor Nederland is deze regel een lachertje. Het hergebruik van papier, karton en ook glas ligt al ruimschoots boven de in Europees verband verplichte percentages. De lat is daarom voor deze materialen in Nederland hoger gelegd: op 85 procent voor papier en karton en 90 procent voor glas.

Ook voor metalen zijn de eisen voor de Nederlandse bedrijven aangescherpt. Het bedrijfsleven moet 80 procent van het gewicht van staal en aluminium met magneten uit het afval vissen en opnieuw aanwenden.

De branche van kunststofverpakkingen gaat door voor het lastigste jongetje van de klas. Sinds jaar en dag ontvangt deze bedrijfstak standjes van de milieu-organisaties, die de bedrijven gevoelig op de vingers tikten inzake de pvc-houdende verpakkingen. Dit in verband met de - overigens nog altijd onbewezen - bijdrage aan dioxinevorming in afvalovens.

Vandaag de dag hebben een aantal bedrijven beterschap getoond. Maar ook de onverbeterlijke kwajongens kunnen opgelucht ademhalen. Want de schoolmeesters van de milieu-organisaties zijn ofwel vertrokken of volgen het rumoer in de klas nog maar met een half oog. De Stichting Natuur en Milieu laat de zaak versloffen, de Vereniging Milieudefensie kent verpakkingen in het geheel geen prioriteit meer toe en bij Greenpeace houdt de medewerker 'Europees beleid' de verpakkingskwestie nog slechts een beetje bij. Daardoor rept haast niemand meer van een oude eis: meer statiegeld.

Ook zonder druk van de milieu-organisaties gaat de Vereniging Milieubeheer Kunststofverpakkingen (VMK) het convenant mede ondertekenen. Men moet in het jaar 2001 dan minstens 27 procent van de kunststof verpakkingen hergebruiken en zich inspannen om 8 procent extra te recyclen.

'Ik kan u verzekeren dat dit een hele klus is', zegt VMK- directeur drs. H. Lucas. 'Nu wordt namelijk slechts 11 procent van het kunststofafval opnieuw gebruikt.' Lucas moet vooral meer leden werven. Op dit moment laten slechts 200 van de naar schatting 470 kunststofverpakkers zich vertegenwoordigen door de VMK. Lucas hoopt binnen een jaar op 300 uit te komen.

Mede door de wat smalle basis van de VMK leeft PET uit afgedankte frisdrankflessen nu nog slechts op bescheiden schaal voort in populaire fleece-truien. En korrels van oude flacons belanden, deels bijgemengd met maagdelijke plastics, mondjesmaat in nieuwe toepassingen als pallets, trays en containers.

Hergebruik van plastic verpakkingen uit consumentenafval is ronduit een ramp. 'Ondanks allerlei inzamelproeven blijkt iedere keer weer dat de kosten erg hoog zijn in verhouding tot de winst voor het milieu', aldus Lucas. Vandaar dat de VMK zich concentreert op het relatief schone kunststofafval uit de kantoren, winkels, diensten en bedrijven, de kwdb-fractie in jargon. 'We gaan meewerken aan een structuur waarbij de gescheiden inzameling wordt bevorderd, en de verpakkingen van de achterdeur van het bedrijf bij de voordeur van de verwerker belanden', aldus Lucas.

Studies laten zien dat er markttechnisch geen problemen zijn om (regranulaat)korrels van afvalplastic opnieuw te gebruiken. Alleen voor voedsel en drank moeten de verpakkers kunstgrepen uithalen. De Warenwet verbiedt contact tussen hergebruikte grondstoffen en voedsel of drank. Producenten moeten de korreltjes daarom als in een sandwich wegwerken tussen twee lagen maagdelijk materiaal.

Voorts mikt Lucas op grootschalige vergassing van onbruikbaar afvalplastic uit huishoudens, dat met nascheiders uit het huisvuil wordt gevist. Texaco werkt aan een kraakinstallatie die jaarlijks vijftig miljoen kilo afvalplastic kan omzetten in een mengsel van koolmonoxide en waterstof, zogeheten synthesegas. De petrochemische industrie kan dat opnieuw gebruiken. Deze grondstofrecyling zou minstens 5 procent van de Nederlandse huishoudplasticberg kunnen verwerken.

Dat er sprake is van een zware klus, zoals Lucas schetst, wordt maar ten dele onderschreven door afvalonderzoekers. 'Ten opzichte van het eerste convenant van zes jaar geleden is de druk ervanaf', vindt afvalmedewerker ir. J. Vroonhof van het Centrum voor Energiebesparing en Schone Technologie in Delft. 'De nadruk ligt te veel op grondstofrecycling en hergebruik van materiaal uit bedrijven, en niet op preventie en hergebruik bij huishoudens.'

Met de introductie van verpakkingen die uit een zelfde soort kunststof zijn gemaakt - wat hergebruik vergemakkelijkt - schiet het niet op, meent de onderzoeker. Dat komt volgens hem doordat nog te vaak de macht der gewoonte regeert. 'Bedrijven zien het te veel als een risico in plaats van een kans om dezelfde versheid te garanderen met een milieuvriendelijke verpakking.'

Dat vindt ook ir. R. van Duin van Bureau Brandstoffen en Grondstoffen, die lange tijd namens de milieu- en consumentenorganisaties het verpakkingenconvenant volgde. 'Sommige dingen zijn verbeterd, andere ronduit verslechterd. Het aluminium tuitje van de hagelslag is nu van karton, maar op een sappenpak zit nu een kunststof lipje en een aluminium strip.'

'Goedbeschouwd groeit het verpakkingengebruik nog harder dan de economie. De kunststof melkfles is weliswaar een groot succes, maar in de plaats van dit soort meermalen te gebruiken verpakkingen, zie je juist een toename van wegwerpflessen. Voor het milieu zijn hervulbare verpakkingen beter, zeker als die zijn gemaakt uit afvalplastic. Aan dergelijk hoogwaardig hergebruik en preventie wordt nog bitter weinig gedaan.'

René Didde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden