AnalysePolitiegeweld in de VS

Veroorzaakt de dood van George Floyd een doorbraak in de VS?

‘Haal je knie van onze nek!’ Met die strijdkreet vatte burgerrechtenactivist Al Sharpton bij de herdenking van George Floyd de eis van de zwarte Amerikanen samen. ‘The Rev’, zoals Sharpton wordt genoemd, loopt al ruim vijftig jaar mee in de zwarte burgerrechtenbeweging, maar nu heeft hij ‘meer hoop dan ooit’ dat er een andere tijd is aangebroken. Wordt dit inderdaad een keerpunt?

Een demonstratie in Brooklyn, New York, op 4 juni. Beeld Jason Szenes / EPA

Zeker is dat de dood van Floyd een enorme impuls heeft gegeven aan de Black Lives Matter-beweging die in 2014 opkwam na een soortgelijk incident in Ferguson, Missouri, maar die de laatste tijd op sterven na dood leek. Ditmaal breidden de protesten en rellen zich uit over honderden steden in heel het land, waarbij Sharpton vooral hoop putte uit de grote aantallen witte jongeren die aan de betogingen meededen.

Dat de stemming begint om te slaan blijkt ook uit een opiniepeiling van de Monmouth University in New Jersey. Volgens de peiling is 57 procent van de ondervraagden het ermee eens dat zwarten veel meer risico hebben het slachtoffer te worden van buitensporig politiegeweld dan witte Amerikanen. Zes jaar geleden vond nog maar 33 procent dat. Uit de statistieken blijkt dat zwarte Amerikanen in de praktijk drie keer zoveel kans hebben om doodgeschoten te worden door de politie dan hun witte medeburgers.

De politieke druk is veel groter dan bij voorgaande gevallen van racistisch politiegeweld. Tot voor kort bleven agenten vaak buiten schot na dergelijke incidenten, maar dit keer werden de agenten die bij de dood van Floyd betrokken waren al snel in staat van beschuldiging gesteld. Ook zes agenten die twee zwarte studenten met veel geweld uit hun auto sleepten in Atlanta, werden meteen aangeklaagd.

Fractie van een seconde

Critici klagen dat de politie weinig gevoel heeft voor de problemen van de zwarte gemeenschap doordat die vaak onevenredig veel witte agenten telt. In Milwaukee, de grootste stad van Wisconsin bijvoorbeeld, is 83 procent van de agenten wit, terwijl de witte inwoners maar net de helft van de bevolking uitmaken. Maar volgens de politie kost het in de praktijk veel moeite om mensen uit minderheden te rekruteren, omdat die een slecht beeld van de politie hebben. Dat zal nu nog erger zijn geworden.

Het slechte imago van de politie bij minderheden wordt nog versterkt doordat het maar betrekkelijk weinig voorkomt dat agenten wegens buitensporig geweld worden aangeklaagd en veroordeeld. Dat heeft te maken met een uitspraak van het Hooggerechtshof uit 1989 die erop neerkomt dat het gebruik van geweld door de politie wettig is als dat ‘redelijk’ is gezien de omstandigheden ‘vanuit het perspectief van een redelijke politieagent ter plaatse’. Bovendien moet volgens het Hof ook meewegen dat agenten vaak in een fractie van een seconde moeten beslissen. Het resultaat is dat er maar zelden tot een veroordeling komt.

Critici vinden dat rechters ook naar iets anders moeten kijken: wat heeft de betrokken agent gedaan om de situatie te kalmeren, zodat het niet tot het gebruik van geweld hoefde te komen.

Politievakbonden

Ook de politievakbonden vormen een obstakel: zij houden agenten die buiten hun boekje zijn gegaan vaak uit de wind. In de cao’s die de bonden met de plaatselijke overheden hebben gesloten, zitten allerlei afspraken die strafmaatregelen moeilijk maken. Zo hebben agenten soms na een incident 48 uur de tijd voordat zij een verklaring moeten afleggen. Voldoende tijd om met hun collega’s af te stemmen wat ze zullen zeggen.

Sinds de dood van Floyd gaan er in tal van steden stemmen op flink het mes te zetten in de uitgaven voor de politie. In plaats daarvan zou er meer geld moeten worden gestoken in maatschappelijke programma’s in de arme wijken. Onder druk daarvan speelt de burgemeester van Los Angeles nu met het idee 100 tot 150 miljoen dollar te bezuinigen op het politiebudget (jaarlijks ruim 1,5 miljard). Maar tot nog toe blijft het succes van de ‘defunding police‘-beweging beperkt. In Minneapolis hebben de openbare scholen het beveiligingscontract met de politie opgezegd.

Of de dood van Floyd nu werkelijk een doorbraak zal veroorzaken, hangt voor een belangrijk deel af van wat later dit jaar voor de kiezers het zwaarste zal wegen: de noodzaak van hervormingen (de Democraten) of de angst voor rellen (president Trumps Republikeinen).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden