Veroordeling zal Wilders ook schaden

Spint Geert Wilders garen bij zijn proces? ‘Ervaringsdeskundige’ Filip Dewinter van het Vlaams Belang denkt van niet.

De gangbare opvatting over het proces tegen Geert Wilders is dat hij er altijd garen bij spint. Want of de leider van de negenkoppige PVV-fractie in de Tweede Kamer nu wordt veroordeeld of vrijgesproken, de publiciteit zal zijn positie en populariteit altijd versterken.

Ga maar na, is de redenering: talrijke getuigen die in de rechtszaal en live op tv verklaren dat de islam geen geloof is maar een gevaarlijke politieke ideologie, zijn pure winst voor Wilders.

Andere politici

Maar is dat zo? Hoe verging het andere politici die met justitie te maken kregen?

‘Als hij wordt veroordeeld, boekt hij bij de volgende Kamerverkiezingen een klinkende zege. Maar daarna begint de ellende pas’, zegt ‘ervaringsdeskundige’ Filip Dewinter. In 2004 werd zijn Vlaams Blok veroordeeld wegens racisme. ‘Negen jaar zijn we met dat proces bezig en we zijn er nog niet af. Ik heb een groot déjà vu.’

In 2000 spande in België het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding samen met de Liga van Mensenrechten een rechtszaak aan. Een veroordeling wegens racisme werd in april 2004 uitgesproken. Door in cassatie te gaan, kon het Vlaams Blok in juni dat jaar toch meedoen aan de verkiezingen. Een miljoen Vlamingen stemde op de partij. Dewinter: ‘Veroordeeld door de rechter, vrijgesproken door de kiezer.’

Lawine aan procedures

Het Vlaams Blok verloor in november 2004 het cassatieberoep en doopte zich een week later om in Vlaams Belang. Toch volgde daarna nog ‘een lawine aan nieuwe procedures, aan klachten van allerlei aard’, aldus Dewinter. ‘We dreigen anno 2010 onze partijfinanciering te verliezen.’

Dewinter noemt nog een ander effect: zelfcensuur. ‘Zo’n gerechtelijke uitspraak poogt je toch vleugellam te maken. Wij hebben onze stijl en taalgebruik noodgedwongen veranderd. En het belangrijkste: de veroordeling is het excuus geworden van de traditionele partijen om ons blijvend uit te sluiten van regeringsdeelname.’

Deense Volkspartij

Niet alleen de Belgische partijen houden vast aan een cordon sanitaire tegen het Vlaams Belang, ook Wilders is huiverig zich te afficheren met zijn Vlaamse geestverwanten. ‘Dat begrijp ik ook wel’, zegt Dewinter. ‘Wilders zoekt sneller contact met de Deense Volkspartij dan met ons, want wij zijn aangeschoten wild.’

Maar volgens Gerrit Voerman van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen zijn vergelijkingen met andere politici die voor de rechter stonden moeilijk, ‘zowel met Dewinter als bijvoorbeeld Hans Janmaat’. Dewinter stond niet als persoon voor de rechter. Het ging om drie aan het Blok gelieerde stichtingen, waardoor de juridische consequentie een feitelijk partijverbod was.

Voerman: ‘En Janmaat was al een paria voordat hij voor de rechter werd gedaagd. De context was heel anders. Hij zat erg in de hoek van ‘Nederland is vol’ en ‘Eigen volk eerst’. Het verschil tussen wat hij riep en wat aanvaardbaar werd geacht, was veel groter.’

Gewoon samenwerken

Voerman wijst erop dat met Wilders gewoon wordt samengewerkt in de Tweede Kamer. ‘Collega-politici vinden hem kennelijk niet zo abject dat ze geen zaken met hem willen doen. Waarom zou dat na een veroordeling anders zijn? Anders dan Janmaat opereert Wilders bovendien in een heel ander kader, namelijk de vrije meningsuiting. Een veroordeling is voor hem persoonlijk ongetwijfeld erg, maar als populistisch politicus zal hij er maximaal politiek effect uit proberen te halen.’

Meindert Fennema, hoogleraar politieke theorie aan de Universiteit van Amsterdam, denkt dat een veroordeling ‘zeker negatieve consequenties’ heeft voor Wilders. Fennema: ‘De rechterlijke macht heeft nog altijd veel aanzien bij de bevolking, ook al zijn de meeste leden aanhangers van D66 die de opvattingen van Pechtold delen. Dat is een ernstig nadeel voor Wilders. Bovendien staan in een vonnis dat tot een veroordeling leidt de uitspraken van Wilders die dan als onwettig zijn beoordeeld nog eens op een rijtje. Dat geeft natuurlijk veel negatieve aandacht.’

Per saldo goed af

Toch denkt Fennema dat Wilders per saldo goed af is. ‘Alle positieve aandacht tijdens het proces weegt op tegen de negatieve aspecten. Zijn pro-Joodse en pro-homo standpunten, als uitvloeisel van zijn consequente gevecht tegen de islam, zijn veel minder politiek opportunistisch dan die van Dewinter. Als Wilders erin slaagt te laten zien dat hij ‘niets heeft tegen moslims’, zoals hij zegt, behalve dat zij een gevaarlijke ideologie aanhangen, heeft hij veel gewonnen.’

Op 3 februari beslist de rechtbank hoe het verder gaat met het proces, volgens de officier van justitie een ‘complexe en belangrijke strafzaak’. Anders dan destijds het Vlaams Blok, wil Wilders zijn zaak uitvechten tot bij de Europese rechter, zei zijn raadsman Bram Moszkowicz woensdag. Dat betekent dat zelfs bij een veroordeling door de rechtbank het nog vele jaren duurt voordat de zaak definitief kan worden afgesloten.

Geert Wilders in de rechtbank van Amsterdam. (AP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden