Veronica uitdagender dan Venetië

Wie aan de Nederlandsche Film & Televisie Academie afstudeert onder de noemer Lichting 2000, lijkt bij voorbaat een gezegende positie te hebben....

Veel was nieuw voor de deze week afzwaaiende studenten. De filmacademie verhuisde het afgelopen jaar naar het Amsterdamse Markenplein, waar een comfortabel maar kil gebouw veroverd moest worden, en directeur Marieke Schoenmakers verving uiteindelijk Ad 's-Gravesande, die naar de AVRO was vertrokken.

Met die overgang schudde de filmacademie definitief zijn imago van vrijplaats van zich af. De academie is een nette plek geworden, waar sponsors net zo belangrijk zijn als scenario's, arbeidsmarkt magischer klinkt dan nouvelle vague en Veronica uitdagender dan Venetië.

Terloops, in bijzinnen, lieten de afgestudeerden tijdens de perspresentatie merken dat zij niet met alle veranderingen even blij zijn. Tijdens korte introductie-praatjes werd veelbetekenend gelachen zodra het over 'begeleiding' ging. 'Ik ben hier omdat ze zeiden dat ik mijn gezicht moet laten zien', zei Jasmina Fekovic ironisch. 'Nou. Hier is het. Het is een Joegoslavisch gezicht.'

Lichting 2000 lijkt verdwaald in de vrijheid. De producties - acht korte speelfilms, twee documentaires, twee videoclips en een televisieprogramma - ontvouwen een beeld van een nieuwe wereld, waarin culturen door elkaar lopen en van een scheiding tussen kunst en vermaak geen sprake is. Maar het eindresultaat is vlak, waarbij opvalt dat het opnieuw in de mode is om grote woorden te vermijden en het heil te zoeken in ironie en parodie.

In Trash T.V. van Dennis Grotenhuis geldt slechte smaak als het uitgangspunt. Het snel gemonteerde televisie-programma is een parade van dikke kerels met tattoos, bewust flauwe woordspelingen (van 'sexamen' tot en met 'sexpert') en speedrock. Ook Jules Deelder - hoezo passé? - draaft op, terwijl op een underground-party in Las Vegas een kopie van Elvis Presley op zijn benen tolt.

Trash T.V. is, zei Grotenhuis, een poging een 'niet te tamme indruk' te wekken - kritiek die vaak wordt geuit op eindexamenwerk. Toch bijt zijn mengsel van genres en ongein allerminst - een kort optreden van een pratende penis ten spijt. Het tv-magazine geurt naar vrije expressie, gemaakt door mensen die heel veel met televisie hebben maar weinig met de mogelijkheden van de filmkunst.

Ook Tinus en Henkie (a supernatural intergalactic escape from Stront) staat bol van de slechte smaak. Regisseur Jeroen Annokée, financieel ondersteund door muziekzender TMF, maakte een 'fantastische comedy' over twee vrienden op het platteland. De opdracht aan scenarioschrijver Willem Elzenga moet zijn geweest: Alles kan! Ook vliegende schotels!

Annokées regie is een melige inkijk in het leven van domme jongens met grote dromen. Als na een kwartier de ironie de romantiek verdrijft, blijft van de film niet veel meer over dan een grol.

Tinnef van Jasper van Hecke steunt op de taal van de straat. Melaaz, Cruz, Blanca en Marco - vier pubers die denken een afspraak te hebben met enkele 'lekkere hertjes' - spreken een allegaartje van dialecten en kreten, zoals dat ook op koopavond in de Kalverstraat en op de Lijnbaan te horen is.

Van Hecke's rafelige verslag van een avondje uit, compleet met een parodie op een banaal televisie-programma, wil de media-maatschappij aanklagen zonder betuttelend te ogen. Daardoor raakt de film met zichzelf in de knoop: Van Hecke kan uitstekend televisie namaken (de groteske show van Dr. Roetbooij werkt op de lachspieren), maar de scènes met de vier bluffende jongens, die bijna in verkrachters veranderen, zijn loom en te nadrukkelijk.

Lelijkheid en boertige humor spelen hoofdrollen in Jan-Willem Schaepmans Bull's Eye. De komische sportfilm, over een pijltjesgooier met een louche makelaar, speelt zich af tegen een achtergrond van eikenhouten meubels, rokerige hallen en rammelende auto's.

Schaepman overtuigt waar zijn jaargenoten blijven steken in vingeroefeningen, vooral doordat hij de tijd durft te nemen voor een dramatische ontwikkeling. In Bull's Eye neemt de kitsch de inhoud níet over.

Ver verwijderd van dubbele bodems en lelijke decors zijn de documentaires van Lichting 2000. Willemiek Kluijfhouts Kafirbillah is zelfs het andere uiterste.

De film, over pogingen van de maakster om in contact te komen met haar Marokkaanse buurvrouw, is een oefening in nederigheid - een eigenschap waaraan een documentairemaker weinig heeft. Kluijfhouts nieuwsgierigheid naar de culturen in haar Amsterdamse straat ontaardt in een naïef egodocument, waarin de regisseuse met zich laat sollen door de Marokkaanse Sanae, die alleen met haar wil praten als er een fijne auto wordt geregeld waarin ze mag rondscheuren.

Ook Jasmina Fekovic' documentaire Jeff Buckley - goodbye & hello mist doortastendheid, maar daar staat een aanstekelijke fascinatie van de maakster voor de overleden popmuzikant tegenover. Daarbij durft Fekovic' zich te laten gaan in dromerige scènes, waarin zij Buckleys verlangen naar anonimiteit vastzet in woest voorbijdrijvende wolken boven lege straten in Memphis.

Klein, breekbaar en technisch adequaat - dat zijn de trefwoorden die passen bij de films van Albert Jan van Rees (Super Sam), Hanro Smitsman (Gloria), Bart Timmer (Hannibal) en Alexander Dijkgraaf (Dikke Mik). In deze eindexamenproducties schijnen soms aspiraties door die verder reiken dan de dramaturgische drammerigheid waar het televisie-drama een patent op heeft - een fraai shot van een huis op het platteland bijvoorbeeld, een moment tussen een vader en diens zoontje, een dialoog tussen twee kinderen over de dood, of zomaar de nukkige blik van een meisje dat zo graag een jongetje wil zijn.

Smitman bewijst met Gloria dat afstudeerfilms ook nog in hun streven naar kunst ten onder kunnen gaan. In het plattelandsdrama, met een voortreffelijk spelende Gunilla Verbeke, worden sommige scènes gezongen - 'omdat ik graag een film met zang wilde maken', lichtte de regisseur toe.

Het resultaat schuurt. Maar wat blijft hangen is de angstige blik van een jonge vrouw in het huis van haar zwarte jeugd. En dat is meer waard dan ironie en lolbroekerij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden