NieuwsPolitiemissie kunduz

Vernietigende conclusies in evaluatie van Kunduz-missie: zware druk om positief beeld te schetsen

De Tweede Kamer is onvolledig en onjuist geïnformeerd over de politietrainingsmissie in het Afghaanse Kunduz (2011-2013). Dit blijkt uit een rapport van een evaluatiedienst van Buitenlandse Zaken. De SP wil een parlementair onderzoek. Volgens het CDA houdt het rapport ook het parlement een spiegel voor. 

Afghaanse rekruten van de politieschool in Kunduz in 2011.Beeld Ton Koene

De missie in Kunduz gold altijd al als voorbeeld van een missie waarbij de situatie op de grond weinig van doen had met de Haagse realiteit  maar nu is het officieel. Als Nikolaj Gogol, de auteur van Dode Zielen, nog had geleefd, had hij materiaal genoeg voor een vervolg: Getrainde Zielen.

Net als in 19de-eeuws Rusland draaide de afdeling list en bedrog op volle toeren in Kunduz, vanwege druk vanuit de Haagse ministeries om te voldoen aan het door premier Rutte en de ‘Kunduz-coalitie’ (ChristenUnie, D66 en GroenLinks) bedachte beeld. De onafhankelijke directie internationaal onderzoek en beleidsevalutie van Buitenlandse Zaken heeft hierover in een rapport vernietigende conclusies getrokken.  Het kabinet zegt de aanbevelingen ‘zeer serieus’ te nemen, maar de SP wil een parlementair onderzoek.

Statistieken opgepimpt

Schokkend is de bevinding dat Nederlanders ‘in alle onderdelen van de missie druk ervoeren om in rapportages een positief beeld te schetsen’ – en dat deden ze ook. Er werd ‘niet altijd transparant’ gerapporteerd: ‘Zo werden in rapportages over het aantal getrainde agenten reeds afgehaakte cursisten meegeteld, werden cursisten die verschillende trainingen ontvingen meerdere malen meegeteld en kregen mensen een certificaat die hier volgens de richtlijnen niet voor in aanmerking kwamen.’ Gogol had er wel raad mee geweten.

Blijkbaar was vanuit de ministeries in Den Haag de druk hoog op mensen in het veld om de statistieken ‘op te pimpen’. Het kabinet zelf stond onder hoge druk vanuit Washington en de Navo. Als Nederland na de terugtrekking uit Uruzgan helemaal uit Afghanistan weg zou gaan, kon een domino-effect optreden onder de bondgenoten. Dus werd gezocht naar een manier om ‘op enigerlei wijze’ militair aanwezig te blijven. Geen ideaal uitgangspunt, concludeert het rapport. ‘De vraag wat de militaire inzet op de langere termijn zou kunnen bijdragen aan de verbetering van de politie en het rechtssysteem in Afghanistan speelde een ondergeschikte rol.’

Tegelijkertijd houdt het rapport ook het parlement een spiegel voor, erkent Martijn van Helvert (CDA). ‘Het toont (…) de beperkingen die door de Tweede Kamer zijn opgelegd.’ Sinds de jaren negentig zijn opeenvolgende kabinetten bij militaire missies altijd op zoek naar ‘zo breed mogelijk draagvlak’ in de Kamer, ook als dit ten koste gaat van de militaire haalbaarheid en effectiviteit. De Kunduz-missie staat daarmee in een rijke traditie. In 2001 bood Nederland al ‘humanitaire jachtvliegtuigen’ aan voor Afghanistan, om foto’s te maken van vluchtelingenstromen.

Toezeggingen

Om de Kunduz-missie door de Kamer te loodsen, stelt het rapport, deed het kabinet toezeggingen ‘die de uitvoerbaarheid van de missie bemoeilijkten en niet aansloten bij de behoeften van de Afghanen en internationale bondgenoten’. Tegen de tijd dat ook GroenLinks akkoord ging met de missie, stelt het rapport, ‘stond het totaal aantal toezeggingen aan de Tweede Kamer op 33.’ Beroemd is de toezegging dat opgeleide agenten alleen ‘defensief’ mochten worden ingezet, wat gezien de oorlogssituatie lokaal moeilijk was uit te leggen.

Tijdens een groot deel van de missie ontbrak het aan voldoende Afghaanse agenten om te trainen, deels vanwege ‘aan de Kamer toegezegde beperkende missievoorwaarden’, deels omdat veel agenten in Kunduz al getraind waren (wat vooraf bekend was). En dan was er nog concurrentie met Duitsland en Canada, die in Kunduz ook zochten naar mensen om te trainen. De Afghanen konden hierdoor ‘shoppen’ bij verschillende donoren, zegt het rapport.

Volgens GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik nemen ‘alle partijen de verantwoordelijkheid voor militaire missies heel serieus’. Daar hoort het stellen van politieke voorwaarden ook bij. Als soms onwerkelijke eisen worden gesteld aan militaire missies, zegt hij, ‘is het aan het kabinet om te zeggen: dat kan niet’. Donderdag debatteert de Kamer met het kabinet over de te rooskleurige rapportages.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden