nieuws myanmar

Vernietigend VN-rapport: legertop Myanmar moet voor genocide worden vervolgd na misdaden tegen Rohingya

Het leger van Myanmar heeft vorig jaar duizenden leden van de islamitische Rohingya-minderheid met ‘genocidale bedoelingen’ vermoord en verkracht, en de hoogste legerleiding dient hiervoor voor de rechter te worden gebracht. Dat zegt een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties in een vernietigend rapport waarover de VN-Veiligheidsraad zich dinsdag zal buigen.

Huizen van Rohingya staan in de brand. Foto ZUMAPRESS.com

Ook de Myanmarese burgerregering van Aung San Suu Kyi treft blaam, aldus de VN-commissie in het maandag verschenen rapport. De regering heeft te weinig gedaan om de Rohingya en andere religieuze en etnische minderheden in de deelstaten Rakhine, Kachin en Shan State te beschermen tegen oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid door het leger.

Bovendien liet de regering toe dat er op grote schaal haatzaaierij tegen de Rohingya werd bedreven, onder meer via Facebook, en dat belastende documenten werden vernietigd. Dit maakt de regering medeplichtig aan de misdaden van het leger, aldus de commissie in haar rapport, de sterkste veroordeling van Myanmar in de Rohingya-kwestie door de VN tot nu toe.

Hard oordeelt de commissie ook over Aung San Suu Kyi, laureaat van de Nobelprijs van de Vrede. Zij ‘heeft haar positie als de facto regeringshoofd noch haar morele autoriteit gebruikt om de zich ontvouwende gebeurtenissen in te dammen of te voorkomen, dan wel andere wegen te zoeken om te voldoen aan haar verantwoordelijkheid om de burgerbevolking te beschermen.’

Het Myanmarese leger (de Tatmadaw) voerde in augustus 2017 grootschalige vergeldingsacties uit in Rakhine na aanvallen van Rohingya-opstandelingen op politieposten en een militaire basis. Meer dan 700 duizend Rohingya, een vanouds gediscrimineerde islamitische minderheid in het overwegend boeddhistische Myanmar, vluchtten naar buurland Bangladesh. VN-mensenrechtenchef Ra’ad al-Hussein sprak van een ‘schoolvoorbeeld van etnische zuivering’.

De VN-commissie noemt de campagne, waarbij mogelijk tienduizend Rohingya werden gedood, ‘volstrekt disproportioneel in relatie tot de reële bedreigingen van de veiligheid’. Zij adviseert de legerleiding (chef-staf Min Aung Hlaing en de vijf generaals Aung Aung, Kyaw Zaw, Maung Maung Soe, Soe Win en Than Oo) aan te klagen voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Dat zou volgens de commissie moeten gebeuren via een veroordeling door de VN-Veiligheidsraad, die de zaak dan kan doorverwijzen naar het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, of naar een speciaal tribunaal. Genocidale intenties zijn echter moeilijk te bewijzen, alsmede directe betrokkenheid van personen. Overigens kan een land als China, dat bondgenoot Myanmar steeds de hand boven het hoofd heeft gehouden, zo’n veroordeling door de Veiligheidsraad vetoën. Myanmar is bovendien geen lidstaat van het Strafhof.

Rohingya vluchtelingen bij de Naf rivier aan de kant van Bangladesh, nadat ze de grens met Myanmar zijn overgestoken. Foto Reuters

Massale moordpartijen en verkrachtingen

Het gaat bij de misdaden (door Myanmar steeds ontkend) onder meer om moordpartijen, massaverkrachtingen en het afbranden van honderden dorpen. ‘De misdaden in Rakhine en de wijze waarop ze werden gepleegd, lijken in aard, ernst en schaal op misdaden in andere situaties waar genocidale intenties konden worden vastgesteld’, schrijft de Onafhankelijke Internationale Feitenonderzoekscommissie voor Myanmar van de VN in haar rapport.

De VN definieert genocide als handelingen die erop gericht zijn een nationale, etnische, raciale of religieuze bevolkingsgroep geheel of gedeeltelijk te vernietigen, zoals bij de massamoord op 800 duizend Tutsi’s en gematigde Hutu’s in Rwanda in 1994. De karakterisering wordt in het internationaal recht zelden gebruikt. Recent gebeurde dat in verband met moordpartijen in Bosnië (Srebrenica) en Soedan (Darfur). Ook het geweld van Islamitische Staat tegen de Yazidi-minderheid in Irak en Syrië werd als genocide gekwalificeerd.

De driehoofdige VN-commissie deed haar werk onder een mandaat van de Mensenrechtenraad van de VN in Genève, en werd een half jaar voor de verdrijving van de Rohingya ingesteld. Ze baseert haar conclusies op 875 gesprekken met slachtoffers en getuigen, documenten, foto’s, video’s en satellietbeelden. De commissie, geleid door de Indonesische openbaar aanklager Marzuki Darusman, kreeg geen toegang tot Myanmar.

Rohingya vluchtelingen op weg naar een opvangkamp. Foto REUTERS

Het VN-rapport levert zware kritiek op sociale-mediagigant Facebook, dat de etnische en religieuze spanningen rond de Rohingya in Myanmar zou hebben aangewakkerd. Facebook liet maandag weten dat het chef-staf Min Aung Hlaing en 19 andere Myanmarese individuen en organisaties uitsluit van zijn website wegens haatzaaien en het verspreiden van valse informatie. Het bedrijf blokkeert in totaal 18 Facebook-accounts, 1 Instagram-account en 52 Facebook-pagina’s, met samen 12 miljoen volgers. Hierdoor raakt het leger van Myanmar zijn belangrijkste kanalen voor publieksinformatie kwijt (zoals tv-zender Myawady), in een land waar Facebook synoniem is met internet.

Een rechtbank in Myanmar stelde maandag het vonnis uit (officieel vanwege ziekte van de rechter) van twee Reuters-journalisten die verdacht worden van het lekken van staatsgeheimen. De twee, Wa Lone en Kyaw Soe Oo, zeggen geframed te worden vanwege hun onderzoek naar een bloedbad in Rakhine onder verantwoordelijkheid van de ook door de VN genoemde Aung Aung.

Verloren generatie Rohingya groeit op in vluchtelingenkamp

Een militaire vergeldingsactie van het Myanmarese leger tegen opstandelingen van het Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA) dreef vanaf augustus vorig jaar binnen enkele weken meer dan 700 duizend Rohingya-vluchtelingen naar Bangladesh. Ze verblijven daar nu onder beroerde omstandigheden in overvolle opvangkampen als Kutupalong, het grootste vluchtelingenkamp ter wereld.

De vooruitzichten voor de vluchtelingen, onder wie veel kinderen zonder ouders, zijn slecht. De VN waarschuwde onlangs dat er een ‘verloren generatie’ opgroeit in de kampen. De gezondheidssituatie is slecht, de veiligheid van vooral meisjes is een probleem, onderwijsvoorzieningen zijn rudimentair, de vluchtelingen mogen niet werken en bovendien de regio niet verlaten.

Onduidelijk is of en wanneer de vluchtelingen terug kunnen naar hun oude dorpen in Myanmar. Bangladesh en Myanmar onderhandelen over terugkeer, Myanmar heeft zelfs al zogenaamde transitcentra gebouwd. Volgens de VN kan van terugkeer echter pas sprake zijn als die volstrekt vrijwillig is en de veiligheidssituatie in de deelstaat Rakhine drastisch verbetert.

In de tussentijd overweegt Bangladesh een deel van de vluchtelingen onder te brengen op een onbewoond eiland in de Golf van Bengalen, om het arme grensgebied te ontlasten. De situatie kan permanent worden. In Bangladesh wonen honderdduizenden Rohingya die zijn gevlucht bij eerdere verdrijvingen uit Rakhine, onder meer in 2012 en 2016 en eerder in de jaren negentig. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.