Vernietigend rapport directeur Wereldmuseum

In een vernietigend rapport staat dat het Rotterdamse museum onder leiding van Stanley Bremer in een 'negatieve spiraal' terecht is gekomen. De wethouder heeft geen vertrouwen meer in hem.

Het Wereldmuseum in Rotterdam, dat in 1885 werd opgericht als Museum voor Land- en Volkenkunde. Beeld ANP XTRA Lex van Lieshout

Het lijkt de Rotterdamse wethouder van Cultuur, Adriaan Visser (D66) 'onwaarschijnlijk' dat de directeur van het Wereldmuseum, Stanley Bremer, kan aanblijven. Dat zegt hij na de publicatie dinsdag van een onafhankelijk onderzoek naar de situatie bij het volkenkundig museum in Rotterdam, waartoe de gemeentebestuurder opdracht had gegeven.

In het rapport, dat is opgesteld door de uit de culturele sector afkomstige consultant Gitta Luiten, wordt geconstateerd dat het Wereldmuseum in een 'negatieve spiraal' terecht is gekomen. Er dreigen ernstige financiële problemen voor het museum. De bezoekersaantallen dalen sinds er minder tentoonstellingen kunnen worden gemaakt na een forse subsidiekorting. De collectie van het museum - die voor tachtig procent eigendom is van de stad - wordt nauwelijks getoond. Rond de directeur hangt bovendien de schijn van belangenverstrengeling.

Meer commerciële koers

'Mijn vertrouwen in de directeur is tot een dieptepunt gedaald', zegt Visser, die formeel niet over het ontslag van Bremer gaat. Die bevoegdheid ligt sinds de verzelfstandiging van het museum in 2006 bij de raad van toezicht.

Onlangs was echter gebleken dat het Wereldmuseum geen geldige toezichtorgaan meer heeft. Het gemeentebestuur heeft dankzij een rechterlijke uitspraak nu de mogelijkheid zelf de raad van toezicht te benoemen. Dinsdag zijn de twee eerste leden benoemd, die volgens Visser 'indringende gesprekken' met de directeur gaan voeren.

Sinds zijn aantreden in 2001 heeft Bremer het Wereldmuseum een meer commerciële koers laten varen. Onder zijn leiding is er in het gebouw een restaurant geopend - dat in 2013 een Michelinster kreeg - en werden er muzikale soirees georganiseerd die ook geld in het laatje moesten brengen. Onderzoekster Luiten trof ook plannen aan voor de samenwerking met een reisbureau om reizen te organiseren, een datingservice en een 'boutique-hotel'. Bremer gaf altijd hoog op van zijn ondernemingslust, waarmee hij naar eigen zeggen het museum had gered.

Te weinig personeel

Uit het rapport blijkt echter dat die commerciële activiteiten het museum geld hebben gekost. Bremer heeft verliezen van twee bv's, waarin het restaurant en de museumwinkel zijn ondergebracht, met geld van het museum aangezuiverd om te zorgen dat de eigen vermogens niet negatief werden. Op basis van de derde kwartaalrapportage in 2014 verwachtte het museum een exploitatietekort van 860 duizend euro over dat jaar.

In het rapport staat ook dat in 2013 met terugwerkende kracht de huur is verlaagd die het restaurant en de winkel aan het museum moesten betalen. Op deze wijze werd verlies bij de winkel omgezet in winst en het verlies bij het restaurant beperkt.

Toen het gemeentebestuur haar subsidie aan het Wereldmuseum met ingang van 2013 verlaagde van 5 miljoen euro naar 3,1 miljoen, ontsloeg Bremer 28 van de 37 medewerkers. Maar daardoor is er geen personeel meer om voor de collectie te zorgen, die te onderzoeken en om aan educatie te doen, stelt het rapport.

Belangenverstrengeling

De eigen collectie is 'relatief onzichtbaar'; in de tentoonstellingen worden vooral bruiklenen getoond. Niet zelden maakten kunsthandelaren die exposities. Zij worden ook door het museum ingehuurd - 'soms jarenlang', aldus het rapport. Toen Bremer vorig jaar een (afgekeurd) voorstel deed om 19 procent van de collectie af te stoten, is de selectie 'grotendeels tot stand gekomen op advies van handelaren', aldus de onderzoekster.

Verzamelaars hadden daarnaast een grote stem bij tentoonstellingen van hun eigen collecties of traden zelfs als auteur van de catalogus op. Aan vijf particulieren, onder wie Bremer zelf, waren 19 collectiestukken uitgeleend. De betrokkenheid van handelaren en verzamelaars heeft volgens Luiten de schijn van belangenverstrengeling doen ontstaan.

Vinger aan de pols

Een dochter van Bremer was enige jaren werkzaam voor het Wereldmuseum en is na de ontslagronde in 2013, waarbij de raad van toezicht had aangegeven geen uitzonderingsposities te zullen accepteren, in dienst getreden bij een van de bv's die Bremer ook bestierde. Dit jaar is dat contract op aandringen van de raad beëindigd.

Ook hangen er vraagtekens rond de verkoop van enkele waardevolle stukken door de Stichting Vrienden van het Wereldmuseum, die ook al werd geleid door Bremer.

De nieuwe raad van toezicht moet verder in kaart brengen hoe het met het museum staat, schrijft wethouder Visser in een brief aan de gemeenteraad. Daarin kondigt hij ook ingrepen bij de gemeente aan. 'We moeten nu constateren dat we bij deze casus meer de vinger aan de pols hadden moeten houden', zegt hij. De gemeenteraad debatteert pas volgende maand over het rapport en de brief van de wethouder. Eerst moet de Rekenkamer nog een onderzoek afronden. Bremer wil dat rapport afwachten voordat hij reageert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.