Vernieling Palmyra is 'genocide op het verleden'

Met de inname van de ruïnes in het Syrische Palmyra, één van de belangrijkste archeologische plaatsen in de regio, kan Islamitische Staat een volgende stap zetten in de verwoesting van de Midden-Oosterse geschiedenis. 'Het is een soort genocide op het verleden.'

Het amfitheater in de ruïnestad Palmyra. Beeld reuters

Na een dagenlange strijd met het Syrische regeringsleger namen IS-strijders gisteren de stad Tadmur in, inclusief de ruïnes van de eeuwenoude Romeinse stad Palmyra, gelegen ten zuidwesten van Tadmur. Gevreesd wordt dat IS de ruïnes, die op de Unesco-werelderfgoedlijst staan, zal verwoesten en plunderen, zoals de terreurbeweging eerder deed met de historische locaties Nimrud en Hatra in Irak. Onder meer tempels uit de eerste eeuw lopen het risico met de grond gelijk gemaakt te worden.

De ruïnes zijn volgens Ruurd Halbertsma, klassiek archeoloog bij het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, van onschatbare waarde. 'Palmyra heeft een indrukwekkende mengeling van klassieke en oosterse architectuur, met Romeinse en Hellenistische elementen. Het was vroeger een belangrijke handelsplaats, gelegen op een kruispunt van karavaanroutes. De welvaart die deze handel opleverde, leidde tot talrijke schitterende bouwwerken.'

Veel van die architectonische parels hebben de tand des tijds overleefd. 'Het is één van de best bewaarde Romeinse steden in het nabije oosten. Zo herbergt de stad onder meer de befaamde eerste-eeuwse tempel van de god Baäl, maar ook eeuwenoude necropolissen, een schitterend theater en prachtige zuilengalerijen en avenues. De ruïnes zijn, in tegenstelling tot andere steden uit de oudheid, niet gebruikt als steengroeve voor andere steden. Daardoor zijn veel dingen bewaard gebleven.'

Beeld afp

Historische topper

Het is dan ook zonder enige twijfel een van de belangrijkste archeologische plaatsen in de regio, stelt hij. 'Je kunt de historische sensatie voelen als je daar rondloopt. De hele omgeving ademt oudheid. Samen met de oude steden Petra en Jerash in Jordanië is het echt een van de historische toppers in dat gebied.'

Als IS de ruïnes zal plunderen en verwoesten, is dat 'een cultuurmisdaad van de hoogste orde', zegt Halbertsma. 'Dat dit onvervangbare werelderfgoed overgeleverd is aan de genade van deze barbaren, is rampzalig. Je kan het vergelijken met het plunderen met van het Rijksmuseum in Amsterdam. IS vernietigt rücksichtlos de identiteit en geschiedenis van de regio. Palmyra trok daarnaast talloze toeristen naar Syrië en daarmee dus ook welvaart. Daar blijft straks niets van over.'

Dat IS dat zou doen om afgoderij tegen te gaan, zoals de terreurbeweging beweert, gelooft hij niet. 'Deze zogenaamde Islamitische Staat pretendeert religies uit het verleden uit te willen roeien, terwijl die godsdiensten allang niet meer worden aangehangen. Er zijn helemaal geen aanhangers van Baäl of Jupiter meer.'

Beeld van een rijke familie uit het oude Palmyra, dat te zien is in het museum in de stad. Beeld afp

Verwoesting als pr-truc

Volgens hem gaat het de groepering vooral om de media-aandacht. 'Toen ze in Irak begonnen met het verwoesten van archeologische schatten, volgde wereldwijd een golf van protest. Ze gebruiken deze tactiek als een effectieve manier om mensen schrik aan te jagen. Het afgoderij-argument wordt simpelweg gebruikt als voorwendsel om een pr-truc uit te halen.'

Er moet volgens de klassiek archeoloog dan ook snel wat gebeuren om te voorkomen dat de eeuwenoude ruïnes met de grond gelijk worden gemaakt. 'Ik weet niet wat militair mogelijk is. Maar feit is wel dat deze barbarij nú moet worden gestopt. Het is een enorme aderlating voor de geschiedenis en oosterse cultuur. Als dit zo doorgaat, blijft niets van die historie over, behalve wat er in westerse musea staat. Dat is een soort genocide op het verleden van de regio.'

Beeld ap
Beeld reuters
Beeld reuters
Beeld ap
Beeld afp
Beeld reuters
Beeld afp
Beeld reuters
Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.