Vernedering

In NRC Handelsblad van zaterdag 18 oktober stond een interview met de Amerikaanse hoogleraar Arie Kruglanski. Hij is mededirecteur van het door de Amerikaanse regering gefinancierde Centrum voor onderzoek naar de sociale en gedragsaspecten van terrorisme en terrorismebestrijding....

Marcel van Dam

Het centrum heeft motieven voor terroristische activiteiten onderverdeeld in drie categorieën: persoonlijke omstandigheden, ideologie en sociale druk, en die drie zijn weer samengevat in één overheersend motief: het verlangen als persoon iets te betekenen. Kruglanski zegt: ‘Als er sprake is van verlies aan persoonlijke betekenis als gevolg van vernedering, trauma of confrontatie met de eigen sterfelijkheid of als een dergelijk verlies dreigt, en als zich dan een gelegenheid voordoet om dat verlies ongedaan te maken of te voorkomen, een kans om een uitermate belangrijk persoon te worden, een held of martelaar, terwijl je huidige omstandigheden hopeloos zijn, dan grijp je die aan.’

Het onderzoek van Kruglanski is gericht op sociale en gedragsaspecten van terrorisme en terrorismebestrijding.

Terrorisme is een vorm van extreem gedrag. Tussen ‘normaal’ gedrag en dat soort extreem gedrag ligt een groot scala van afwijkend gedrag dat door hetzelfde overheersende verlangen als persoon iets te betekenen, wordt aangedreven. Als je uit het interview met Kruglanski alle termen die op terrorisme betrekking hebben vervangt door agressie, onhandelbaarheid en overlast van Marokkaanse jongeren in Nederland dan blijft zijn verhaal recht overeind en houdt het zijn betekenis. Als risicogroepen noemt hij ‘groepen die kwetsbaar zijn omdat ze zich gediscrimineerd en vernederd voelen. In de Europese diaspora voelen veel moslims zich vernederd door de heersende islamofobie’.

Vooral pubers en adolescenten zijn ontvankelijk voor groepsdruk, gezien het belang van persoonlijke eer. De bevindingen van Kruglanski c.s. zijn niet echt nieuw. In de sociale wetenschappen is al lang bekend dat onderdrukking, vernedering, achterstand, uitsluiting en gebrek aan respect agressie, onhandelbaarheid, crimineel gedrag, ja zelfs schizofrenie tot gevolg kunnen hebben.

Toen ik het interview las, dacht ik: zou PvdA-Kamerlid Hans Spekman dit interview ook lezen? Welke conclusies zou hij eruit trekken? Spekman zei in Vrij Nederland van vorige week: ‘De Marokkanen die niet willen deugen, moet je vernederen, voor de ogen van hun eigen mensen. Je moet er voor zorgen dat ze de sulletjes worden van hun eigen wijk. Dat is het enige dat werkt... Daar heeft Wilders ook gelijk in. Je moet ze vernederen.’ Het PvdA-Kamerlid Samsom werd in het tv-programma De Wereld Draait Door gevraagd wat hij van die uitspraak vond. Die wilde daar geen afstand van nemen, maar hij zou dat woord niet gebruiken. Hij wist wel een andere manier om Marokkanen op een manier die bij hun cultuur past te corrigeren: je moet ze een draai om de oren geven. Wat niet alleen een misdrijf is, maar ook ongeveer de ergste vernedering die je een puber kunt aandoen.

Vaak hoor je mensen ervoor pleiten Marokkaanse lastpakken en criminelen aan te pakken met (harde) maatregelen die in hun eigen cultuur passen. Dezelfde mensen vinden dat Marokkanen zo snel mogelijk moeten assimileren en hun cultuur moeten afleggen. Hoe die twee standpunten zijn te rijmen, is mij een raadsel.

De redenering waarmee het toepassen van ‘eigen cultuurmaatregelen’wordt verdedigd, is identiek aan de redenering waarmee het maltraiteren van de inlanders werd verdedigd in het koloniale tijdperk. Keihard aanpakken, die inlanders, ze voor hun eigen volk vernederen, daar waren ze gevoelig voor. En we deden dat uiteraard voor hun eigen bestwil. We wilden ze immers verheffen.

Over cultuur gesproken: Hans Spekman ontleent zijn identiteit aan het dragen van een soort ouderwetse pyjama als werkkleding. Het zij zo. Op de vraag of hij, om minister te kunnen worden, niet iets anders zou aantrekken, antwoordt hij: ‘Dat wil ik niet, daar word ik opstandig van, want ik wil me niet anders voordoen dan ik ben. Ik wil niet verloochenen waar ik vandaan kom.’ Als een werkloze puber van Marokkaanse afkomst zou solliciteren in zo’n Marokkaanse soepjurk, zou de reïntegratieambtenaar hem er ongetwijfeld op attent maken dat zoiets echt niet kan en dat hij iets anders moet aantrekken. Als de sollicitant hetzelfde antwoord zou geven als Spekman, heb je een ruime kans dat hij op zijn uitkering wordt gekort. Ik hoop wel dat Spekman zijn poot stijf houdt, dat hij geen minister wil worden als hij iets anders aan moet trekken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden