Nieuws

Vernederd, gebleven, dan toch weg; Kirstjen Nielsen kon niet verder met Trump meebuigen

Kirstjen Nielsen sputterde al eerder tegen in Trumps hoofdpijndossier van de illegale immigranten. In tweede instantie wordt ze als minister van Binnenlandse Veiligheid alsnog ingeruild voor een nóg trouwere vazal.

De Amerikaanse president Donald Trump en minister van Binnenlandse Veiligheid Kirstjen Nielsen in het Witte Huis. Beeld Reuters

Ze ging ver mee met haar president, maar niet ver genoeg. Zondag wees Donald Trump zijn minister van Binnenlandse Veiligheid Kirstjen Nielsen de deur, nadat ze had geweigerd wetten en internationale verdragen te overtreden om immigranten bij de grens buiten de deur te houden.

Daarmee toont Nielsen opnieuw de condition humaine van het kabinet-Trump: hoe loyaal de ministers en stafchefs zich ook onderwerpen aan de wensen van de president, uiteindelijk bereiken zelfs de trouwste dienaren een punt waarop ze zich niet kleiner kunnen maken. Rex Tillerson, John Kelly, Jim Mattis, Nikki Haley, Jeff Sessions: flexibel of niet, uiteindelijk pasten ze niet meer in hun functie.

Donald Trump lijkt na het wegsturen van minister Kirstjen Nielsen bezig met een grote schoonmaak van het ministerie voor Binnenlandse Veiligheid (DHS). Maandag ontsloeg hij ook het hoofd van de Secret Service, de dienst die de president en andere kabinetsleden bewaakt. Volgens anonieme bronnen van The New York Times vliegen ook het hoofd van de Immigratie- en Naturalisatiedienst en het hoofd juridische zaken eruit.

Waarna ze werden vervangen door nóg trouwere vazallen, voor zover die te vinden zijn. Mike Pompeo op Buitenlandse Zaken, William Barr op Justitie, Mick Mulvaney als stafchef lieten vooraf al blijken voor hun baas door het vuur te willen gaan, en rekken de grenzen van het mogelijke verder voor hem op. Andere posten, zoals die van minister van Defensie en Amerika’s vertegenwoordiger bij de VN, zijn nog vacant.

Het ontslag van Nielsen is zo bezien een goed en een slecht teken voor liefhebbers van de rechtsstaat. Aan de ene kant stuit dus zelfs een uitvoerder van hardvochtig beleid zoals Nielsen ergens op morele of juridische grenzen – ook een medestander kan kennelijk in het verzet gaan. Aan de andere kant betekent haar ontslag dat de verzetshaard meteen is opgeruimd. Haar opvolger wordt zo geselecteerd dat hij verder wil gaan dan zij.

Vandaar Kevin McAleenan, zondag per tweet door Trump benoemd als interim-minister van Binnenlandse Veiligheid. ‘Ik heb het volste vertrouwen dat Kevin het goed zal doen!’, aldus Trump.

McAleenan (47) was tot nu toe de directeur van de grensbewakingsdivisie van het ministerie, het CBP. Hij was een van de drie functionarissen die de scheiding van kindermigranten van hun ouders bepleitte, vorig jaar aan de grens met Mexico, en degene die daarover de leiding had. Hij was ook degene die in november traangasgranaten over de grens in Mexico schoot om migranten weg te jagen van het grenshek in Tijuana.

Kennelijk heeft Trump zijn harde hand nodig. Het land is VOL!, sprak en twitterde de president dit weekend, een uitroep die zowel zijn ambitie als zijn frustratie weergeeft. De ambitie: er mag geen mens meer bij, in de Verenigde Staten. De frustratie: dat lukt voor geen meter.

Migratie gaat door

Want ondanks twee jaar anti-immigratiebeleid blijven de immigranten komen. In februari pakte de grenspolitie 76 duizend illegale grensoverstekers op, een aantal dat in elf jaar niet zo hoog is geweest. Terwijl de grote toestroom van rond de eeuwwisseling vooral Mexicaanse werkzoekenden betrof, die makkelijk konden worden opgesloten en gedeporteerd, zijn het nu veelal gezinnen of moeders met kinderen uit Midden-Amerika, op de vlucht voor armoede en bendegeweld, die maar beperkte tijd kunnen worden opgesloten en in afwachting van hun asielbehandeling het land in mogen.

Een kind kijkt door de grensmuur tussen Mexico en de Verenigde Staten. Beeld REUTERS

Trump voerde campagne met zijn droomoplossing, een hoge muur langs de hele zuidgrens, maar liet vorig jaar de mogelijkheid passeren dat plan uit te voeren (in ruil voor amnestie voor een groep illegalen). In december leidde de bestuurlijke impasse over de muur tot het sluiten van de federale overheid, en in februari riep Trump de noodtoestand uit wegens de ‘crisis’ aan de grens. Die noodtoestand geeft hem echter maar beperkte speelruimte, en betekent in de praktijk vooral dat er met wat (militaire) geldpotjes kan worden geschoven.

Uit arren moede riep Trump anderhalve week geleden dat de grens dan maar helemaal gesloten moet worden, iets wat hij donderdag herriep, en zondag weer herhaalde. Ook schortte hij de financiële hulp aan Midden-Amerikaanse landen op, in de kennelijke veronderstelling dat meer armoede tot minder migratie leidt.

En vrijdag trok hij zijn eigen nominatie in voor de man die de immigratiedienst ICE zou moeten gaan leiden, Ronald Vitiello, omdat hij vindt dat de dienst een ‘hardere’ richting op moet.

Nielsen was het slachtoffer van die grillige, hardere lijn. Sinds haar aanstelling eind 2017 had ze bij (bij vlagen) al moeite met Trumps grensbeleid; zo sputterde ze vorig jaar weken tegen toen de president haar beval kinderen van ouders te scheiden. In 2018 werd ze, zo schreef The New York Times maandag, vernederd in het bijzijn van haar collega’s en gedwongen een ontslagbrief te schrijven. Maar toen draaide ze bij, en werd een willige uitvoerder van de maatregel. Die is inmiddels door de rechter verboden maar heeft geleid tot misschien wel een paar duizend kinderen die hun ouders zijn kwijtgeraakt.

Harde maatregelen

De afgelopen weken eiste Trump, op aandringen van zijn hard-rechtse adviseur Stephen Miller, opnieuw harde maatregelen van Nielsen: hij wilde voortaan alle asielverzoeken negeren (aldus de Times), en opnieuw kinderen van hun ouders scheiden (aldus NBC). Nielsen kwam zondag naar het Witte Huis en wees de president erop dat die plannen ingaan tegen wetten en rechterlijke uitspraken. Dat was niet het antwoord dat Trump wilde horen, waarna Nielsen opstapte.

In haar ontslagbrief schrijft Nielsen dat ze hoopt dat haar opvolger ‘de steun krijgt van het Congres en de rechtbanken bij het repareren van de wetten die verhinderen dat de veiligheid van de Amerikaanse grenzen wordt gewaarborgd’. Met andere woorden: tussen Trumps droom en daad staan wetten in de weg (anders had ze hem wel gehoorzaamd). Nu kijken of haar opvolger die ook als obstakels ziet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.