Vermoeiend veel Paul

Het belangrijkste personage in Lichtjaar, de nieuwe roman van Arnout ter Haar, is niet in het boek aanwezig. Paul, zo heet hij, is vijftien jaar eerder spoorloos verdwenen, maar vormt niettemin de spil van het verhaal....

Intiem is Paul zeker voor Derk, zijn geliefde op het moment van de verdwijning. Derk heeft een vakantiehuis op Texel, waar hij vaak met hem verbleef, en om die reden heeft hij die plek jarenlang vermeden. Nu, vijftien jaar later, voelt hij zich sterk genoeg om terug te keren naar Pauls omgeving. Maar in plaats van het begin van een nieuw leven veroorzaakt de confrontatie met het huis, met de zee en de natuur die Paul zo graag schilderde, slechts melancholie. Derks preoccupatie met het spookbeeld van zijn grote liefde verandert langzaamaan in een obsessie waarmee hij iedereen van zich vervreemdt.

Het grootste gedeelte van het verhaal verkeert de lezer in Derks dwangmatige gedachten, waarin Paul soms wel vier keer per alinea opduikt. Alles in het vakantiehuis, alles in de omgeving doet Derk aan zijn geliefde denken. De nachtschade waar Paul van hield, de zonsondergangen en het Licht van Troost, het baken voor schepen. Bij alles vraagt Derk zich af hoe Paul erover zou denken, en uiteindelijk leert hij hem zo goed kennen dat de twee, de aanwezige en de afwezige, zich samenvoegen. Derk verandert in een slap aftreksel van de beroemde kunstenaar die Paul was. Een rouwende, hybride Paul-Derk wordt hij, onrustig en wars van het heden.

Derks ondergang, zijn verlies van identiteit en idealen, is al vanaf de eerste pagina onafwendbaar en komt heel geleidelijk, bijna organisch, tot volle wasdom. Zijn melancholische stemming verergert per pagina, maar de aard ervan blijft vreemd genoeg het hele boek gelijk; hoogtepunten of heterogeniteit zijn er niet in Derks psychologie.

Dat gebrek aan verandering, aan keerpunten die het verhaal verlevendigen, is typerend voor de opbouw van Lichtjaar. Ter Haar koos een mooi thema voor zijn tweede roman, maar het resultaat is een brave invuloefening van een eenduidige plotlijn. Hoewel niet onaardig geschreven, worden Derks herinneringen aan Paul te expliciet en te vaak vermeld, en dat maakt Lichtjaar vermoeiend en saai. Bij elke handeling, bij elke blik van Pauls zus Ruth of een van zijn andere vrienden, wordt Derks obsessie benoemd, en ook nog eens grondig uitgelegd. Derk kan Paul maar niet 'loslaten', hij wil door hem bezocht worden in zijn dromen, en voor zijn relatie met de jonge Rogier is 'geen plek' vanwege Pauls aanwezigheid – hij zit 'in jou en in dit huis opgesloten'. Spanning en subtiliteit ontbreken bij Ter Haar; hij laat niets aan de verbeelding van de lezer over, die dan ook verloren en werkeloos achterblijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.