Vermoeide democratie

In de omgang met de Provinciale Statenverkiezingen van komende woensdag heb je twee scholen. Om te beginnen de school die meent dat Provinciale Statenverkiezingen over de provincie gaan. Dan ben je gauw klaar want wie weet er iets over de provincie? Ikzelf weet bijvoorbeeld dat Johan Remkes tegenwoordig de commissaris der koningin is in Noord-Holland. Remkes zie ik wel eens langskomen.


Hij rookt zware shag en hij loopt als Prikkebeen. Voorts ken ik één lid van Provinciale Staten. Dat is Joke Geldhof van D66. Zij speelde een paar jaar terug een heldenrol bij het onderzoek naar de verdwenen 100 miljoen van Noord-Holland richting IJsland, onder leiding van gedeputeerde Hooijmaijers (VVD). In zijn verdediging spuwde hij vuur en gloeiende sintels, maar Joke gaf geen krimp. Zij krijgt op 2 maart mijn stem.


Ik reken mij tot de school der preciezen, die vinden dat verkiezingen gaan waarover ze gaan, ofschoon ik verder ook niet veel benul heb van wat zo'n provincie doet. Maar een politicus heeft een kiezersmandaat nodig, en dat is precies waaraan het de tweede school mankeert. De rekkelijken vinden namelijk dat het woensdag om de macht in het land gaat. Provincies? Wij kiezen om via een ingewikkelde drietrapsraket steun aan dit kabinet uit te spreken, dan wel de regering te laken.


U kiest de provincie, dan kiest de provincie (eind mei en via ondoorgrondelijke wegen) de Eerste Kamer. Dan zal blijken of het tapijt onder het kabinet-Rutte vandaan zal worden getrokken. Dat heeft niets te maken met het feit dat u niet op een senator heeft kunnen stemmen.


Evenmin hebben die senatoren zoals hun collega's in de Tweede Kamer een contract met de regering; dat hebben ze niet. Het gebeurt gewoon omdat het kan. Politiek is nu eenmaal politiek - het gaat uiteindelijk om de macht. Wie er anders over denkt, wordt in Den Haag wel eens meewarig aangekeken. O, ben je er zo een?


Zo zei Marleen Barth, lijstttrekker van de PvdA voor de Eerste Kamer, in de Volkskrant op de vraag of de Eerste Kamer wel het geschikte instituut is om 'strepen te trekken tegen dit kabinet': 'Ik ben geen lid van de PvdA vanwege het staatsrecht, maar vanwege de idealen die ik heb.' Mooi gesproken, maar met als implicatie dat ze voor de uitvoering van haar idealen het kiezersvolk niet nodig heeft. Je kunt daartegenin brengen dat ook Mark Rutte doet alsof deze verkiezingen over hemzelf gaan, met zijn VVD-hesje op de snelweg. Ook niet heel hoogstaand. Maar de bewijslast ligt in deze gemankeerde campagne toch echt bij de oppositie. Rutte heeft het kiezersmandaat, de oppositie niet. Ook niet na 2 maart.


Niemand schijnt zich te storen aan deze vorm van zeer geleide en indirecte democratie. Ja, de historicus Cees Fasseur. Die noemt Nederland in zijn elegante boekje De gekroonde republiek een 'vermoeide democratie'. Eens in de paar jaar mogen we naar de stembus. En dan is het wel weer genoeg. Hij herinnert eraan dat, anders dan in de rest van Europa, ons parlement zelfs de rechtstreekse verkiezing van de burgemeester niet aan het volk toevertrouwt. Daar zouden maar brokken van komen.


Kijk in dat verband naar de kakelverse cijfers van het jongste Nationaal Kiezersonderzoek 2010. Daaruit blijkt dat passie voor democratisering tegenwoordig populistisch is. Kees Aarts, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Twente, analyseerde dat SP en vooral PVV de positie van D66 op dit thema compleet hebben overgenomen. PVV-kiezers zijn niet tevreden met de democratie in Nederland, niet met de manier waarop de leden van de Tweede Kamer worden gekozen. Ze willen referenda en ze willen de premier kunnen kiezen.


Dat wisten we eigenlijk wel. Verrassender is dat het voor de kiezers van D66 niet meer hoeft. Ooit is hun partij opgericht om het verkalkte stelsel te laten 'ontploffen'. Referendum en gekozen burgemeester - dat waren de kroonjuwelen. Nu zijn D66'ers heel tevreden met de gang van zaken zoals die is. Ze vinden dat de opvattingen in de Kamer de opvattingen van het electoraat goed weerspiegelen, ze zijn content met het kiesstelsel.


Vooral opmerkelijk: het referendum vindt geen genade meer bij de vrijzinnige democraten. De gekozen minister-president: hoeft ook niet meer. Geen andere conclusie mogelijk: democratisering is leuk, tot het volk zich ermee gaat bemoeien.


Geen wonder dat die kroonjuwelen niet meer bij Pechtold in de etalage staan. Hij zegt er altijd olijk bij dat ze wel op voorraad leverbaar zijn. Maar als je bij de firma Pechtold een kroonjuweel bestelt, zou ik daar niet teveel op rekenen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden