Vermoeid Oostenrijk stemt populist Hofer weg

Ditmaal is het zeker: de 72-jarige Groene-kandidaat Alexander Van der Bellen wordt president van Oostenrijk. Met een opvallend ruime marge versloeg hij zondag de rechts-populistische kandidaat Norbert Hofer. Die gaf zijn nederlaag ruiterlijk toe. Hij zei 'onmetelijk triest' te zijn, maar riep zijn landgenoten op zich te verenigen achter hun nieuwe president.

Alexander Van der Bellen Beeld reuters

Van der Bellen sprak de hoop uit dat alle Oostenrijkers hem als 'onze president' zullen zien. Er was voorspeld dat de 45-jarige Hofer baat zou hebben bij de uitslag van het Brexit-referendum onder leiding van de populist Nigel Farage en bij de verkiezing van de rechtse populist Donald Trump tot president van de Verenigde Staten - het bleek niet te kloppen.

Ook de peilingen zaten er weer naast - de meesten lieten een kleine overwinning voor Hofer zien. In werkelijkheid behaalde Van der Bellen een afgetekende zege met 53,3 procent van de stemmen, tegen 46,7 procent voor Hofer.

Bij de verkiezingen eerder dit jaar was er sprake van een miniem verschil van 31 duizend stemmen. Na protesten over onregelmatigheden annuleerde de rechter de uitslag. De bevolking moest opnieuw opdraven - eerst in oktober, maar door nieuwe technische problemen werd het afgelopen weekeinde. De campagne duurde daardoor in de beleving van velen eindeloos. Ook in die van de kandidaten, die hun laatste tv-debat op hun tandvlees voerden.

Norbert Hofer bij een verkiezingsevenement na bekendmaking van de uitslag Beeld afp

Schok van Brexit en Trump

Die vermoeidheid lijkt uiteindelijk van grotere invloed te zijn geweest dan de grote, wereldpolitieke schokken van Brexit en Trump. Van beide gebeurtenissen wist Hofer niet te profiteren. Na de Brexit flirtte hij met het idee dat ook Oostenrijk toe was aan een referendum over het EU-lidmaatschap. Toen bleek hoeveel onrust dat losmaakte, probeerde Hofer het er niet meer over te hebben. Die zwenking maakte geen sterke indruk - Van der Bellen kwam er met graagte op terug door de overwegend conservatieve kiezer het schrikbeeld van uittreding voor te houden.

Ook de winst van Trump baatte Hofer niet. Hij zinspeelde wel op een politieke verwantschap ('overal zie je het establishment verliezen'), maar zijn FPÖ heeft zich in de voorbije jaren onderscheiden met een pro-Russische opstelling en een kritische houding tegenover de VS. Een FPÖ'er die goede sier maakt met een Amerikaanse president, dat komt al snel opportunistisch over.

Lees ook:

Oostenrijkers willen rust na slepende 'verkiezingsnachtmerrie'. 'Grootste opgave was om kiezers überhaupt naar de stembus te krijgen' (+).

2017 gaat een spectaculair Europees verkiezingsjaar worden. In Oostenrijk is de opmars van de populisten gestuit, maar populistisch rechts heeft nog vier serieuze kansen op succes; in Nederland, Frankrijk, Duitsland en wellicht ook in Italië. Wat kunnen we verwachten? (+)

Van der Bellen heeft het vooral aan zijn tegenstander te danken dat hij nu president wordt: de voormalige hoogleraar economie die het niet van zijn charismatische uitstraling moet hebben, profileerde zich als de 'niet-Hofer'. 'Verstand, in plaats van extremisme', luidde zijn voornaamste slogan. Over een ecologische revolutie repte de Groene-kandidaat niet - wel profileerde hij zich als 'man van het platteland' door zich op traditionele landbouwfeesten te vertonen. Dat werkte kennelijk, want juist op het platteland deed Van der Bellen het beter dan in mei.

De nederlaag van Hofer is een flinke tegenvaller voor zijn politieke geestverwanten in Europa, Geert Wilders en Marine Le Pen voorop. Hun wacht in respectievelijk maart en april het oordeel van de kiezer. 'De wind van verandering en vernieuwing waait overal', riep Wilders dit weekeinde zelfverzekerd. Dat succes, zo hebben de Oostenrijkse verkiezingen duidelijk gemaakt, is voor rechts-populistische partijen minder vanzelfsprekend dan het na Brexit en Trump even leek.

Van der Bellen-aanhangers vieren zijn overwinning in Wenen Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden