Vermist: activist en intellectueel

Zo'n veertig juristen, schrijvers, kunstenaars, studenten en andere activisten zijn de laatste weken in China 'verdwenen'. Onder hen Teng Biao. De geheime dienst is bang voor een vrijheidsbeweging als in de Arabische landen.

HANS MOLEMAN

Ruim een maand geleden is het dat Teng Biao werd ontvoerd. 'Ik weet niet waar hij is, we hebben nog steeds niets gehoord van de autoriteiten', zegt zijn vrouw. 'Ik ben ongerust. Zo lang als nu is hij nog nooit verdwenen.'

Jurist Teng Biao, 37, vader van twee jonge kinderen, lector aan de Universiteit voor Politieke Wetenschappen en Recht in Peking, werd opgepakt op zondag 20 februari, enkele dagen nadat hij met twee andere advocaten had overlegd over de zaak van een bekende dissident die onder huisarrest was geplaatst.

De juristen zijn alle drie 'verdwenen', zoals het formeel heet in het jargon van geheime diensten. Teng is al vaker ontvoerd.

Drie jaar geleden was hij twee dagen 'verdwenen' nadat hij voor zijn flat aan de Oost-Kennisontwikkelingsstraat in Peking door vier mannen in een zwarte Volkswagen zonder kentekenplaten was geduwd. Hij kreeg een zwarte kap over het hoofd en werd afgevoerd naar een gebouw van de staatsveiligheidsdienst.

Daar werd hem de les gelezen: hij moest ophouden met zijn openbare pleidooien voor de verbetering van de mensenrechten.

'Je moet heel voorzichtig zijn met wat je verder doet. We kunnen je oppakken wanneer we willen', kreeg hij te horen toen hij op 8 maart 2008 na 41 uur werd vrijgelaten. Opnieuw ging er een zwarte kap over zijn hoofd, en weer werd hij in een zwarte auto zonder kentekenplaten meegenomen en in de buurt van zijn flat afgezet.

Nu heeft de Chinese staat hem dus opnieuw laten verdwijnen. Peking is nerveus over de opstanden in het Midden-Oosten die diverse autoritaire regimes in het nauw hebben gedreven. De repressiecampagne is opgezet om alle mogelijke aanvoerders van zo'n beweging in China pro-actief te neutraliseren.

Teng Biao is een verklaard voorstander van democratische hervormingen in China - hij richtte er een eigen organisatie voor op; het Open Grondwet Instituut dat inmiddels verboden is. Hij reisde ervoor naar instellingen als Amnesty International in Amsterdam, wat ertoe leidde dat zijn paspoort werd ingetrokken. Het gevolg is dat hij begin dit jaar hoog op de lijst van op te pakken personen kwam, toen de Chinese staatsveiligheid de campagne voorbereidde.

Mensen zonder vorm van proces arresteren en gevangenhouden is ook in China in strijd met de wet. Maar wetsregels zijn in China weinig waard: het gebeurt geregeld. De laatste weken is een duidelijke piek te zien. Zo'n veertig juristen, schrijvers, kunstenaars, studenten en andere activisten zijn aangehouden of onder huisarrest geplaatst. De bekendste arrestant is de kunstenaar Ai Weiwei, de ontwerper van het Nationaal Stadion in Peking.

De repressiecampagne is daarmee de grootste sinds de demonstraties voor meer vrijheid in 1989, die uitmondden in het bloedbad van het Plein voor de Hemelse Vrede in Peking, waar het leger met massaal geweld ingreep.

Hoe het na ruim een maand in afzondering met Teng Biao gaat, is onbekend. De Chinese regering zwijgt over zijn verdwijning, internationale protesten worden achteloos genegeerd.

Teng Biao is geen Rambo-type, maar een bedachtzaam formulerende, ingetogen ogende jurist. Als je hem ziet, vrees je dat hij het niet lang zal uithouden in de verhoorkamer van de geheime politie. Maar die eerste indruk is bedriegelijk. Hij is afkomstig uit Jilin in het noorden van China, waar mensen er prat op gaan recht door zee te zijn.

Maar natuurlijk is hij bang nu. Je bent altijd bang als de geheime dienst je meeneemt, zei hij in 2008 in de Volkskrant. Want China's premier Wen Jiabao mag wel plechtig verklaren dat andersdenkenden in zijn land 'volgens de wet' worden behandeld, hij wist wat ze met een collega-advocaat hadden gedaan. Die was er slecht aan toe nadat de geheime dienst hem een lesje had geleerd. Hij was mishandeld met stroomstokken.

De staatsveiligheidsdienst is expert in intimidatie. Een andere mensenrechtenadvocaat maakte mee, toen hij 's ochtends zijn zoontje van 7 naar school bracht, dat zijn auto van achteren werd geramd door de volgauto van de geheime dienst. Geen ongelukje, maar bang maken.

'Ik heb niets te verbergen', zei Teng in het voorjaar van 2008. 'Ik vind dat ik als jurist, als Chinese intellectueel, de plicht heb bepaalde dingen te zeggen. Dat is de basis voor een civiele maatschappij. Als ik voor mijn opvattingen de gevangenis in zou moeten, ben ik daar op zich niet bang voor. Ik moet het alleen afwegen tegen de risico's voor mijn gezin'.

Vrienden kwamen vorig weekend in Peking bij elkaar om te markeren dat hij een maand verdwenen was. Een van hen las een gedicht voor, dat de jurist in 2008 maakte voor zijn vrouw toen hij in de verhoorcel zat. Hij zegt daarin door te gaan met de strijd, ook al voert die langs een moeilijke weg. Het eindigt met de strofe: 'Maar ik zal terugkeren / met geheven hoofd.'

Terwijl ik naar de muren staar in deze cel

Schrijf ik om je te laten weten hoezeer ik je liefheb

Vertel ons kind dat ik deze keer niet eens gedag kon zeggen

Vertel haar dat ik op reis ben, voor lange tijd misschien

Zing een mooi Chinees liedje als je de bloemen water geeft

Misschien dat ik het hoor Hier zijn de nachten eenvoudig Het geluid dat ik hoor is de stilte

Zucht niet als je aan me denkt, m'n lief

Ik bewandel een moeilijke weg

Maar ik zal terugkeren met geheven hoofd

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden