Verminderd zicht

Stedelijk erfgoed wordt beschermd, de groene ruimte lijkt vogelvrij. Econoom Ernst Bos bepleit een beschermstatus voor landschappen op beroemde schilderijen.

Kasteel de Binckhorst in Den Haag lag als een statig landhuis te midden van een groene oase: bomen, struiken, wuivend riet, rondgrazend vee. Tot het gebied vanaf de 20ste eeuw werd volgebouwd. Nu is de Binckhorst een industrieterrein vol bedrijfspanden en autosloperijen omringd door flatgebouwen en hekken. 'Dat is dus wat er kan gebeuren met ons landschap', zegt Ernst Bos, econoom bij de Universiteit Wageningen. 'Als we er niet voor kiezen het te beschermen.'


Stedelijk erfgoed wordt in Nederland relatief goed bewaakt en bewaard, volgens Bos. 'Daar is de economische waarde eenvoudig van vast te stellen. De huizenprijzen, de aantallen recreanten - het levert de gemeenschap geld op.' Bos houdt zich als econoom bezig met die andere leefomgeving: de groene ruimte.


In het Journal for Cultural Heritage hield Bos onlangs een bevlogen pleidooi voor een officiële beschermstatus van landschappen die zijn vereeuwigd op beroemde schilderijen en die in rap tempo verdwijnen. Het gaat om landschappen die zijn vastgelegd door 16de- en 17de-eeuwse meesters als Jan van Goyen en Jacob van Ruisdael, maar ook van latere schilders. Van Gogh, Manet, Singer, Mondriaan, Mauve, Kandinsky, Jongkind - talloze grote namen vereeuwigden de Hollandse landschappen.


Naast onderzoeker is Bos pleitbezorger geworden. 'Als onderzoeker kun je alleen maar dingen constateren, dat is leuk, maar soms kom je zaken tegen waarvan je hoopt dat de politiek het oppakt.' Dus verzamelde hij afbeeldingen van schilderijen van beroemde landschapsschilders uit de 19de eeuw (de hoogtijdagen van het genre) en besloot de locaties een voor een in het wild te gaan bekijken. Tot zijn schrik bleek al een groot deel van de landschappen verdwenen te zijn.


'En als het weg is, is het weg', zegt Bos. 'In Groot-Brittannië hebben ze een aantal landschappen hersteld, maar dat is toch kunstmatig. Je kunt beter ingrijpen voor het te laat is.'


Om mensen bewust te maken van de bijzondere status van landschappen lieten Bos en zijn collega's manshoge borden met afbeeldingen van de schilderijen plaatsen. 'Die zijn helaas alweer weg, de vergunning liep maar kort. Maar we hebben veel positieve reacties gekregen.' De meeste werken waren van Johan Barthold Jongkind in de regio Den Haag en Delft - een geliefde regio bij schilders uit binnen- en buitenland in die periode.


Vorig jaar probeerde Bos in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed uit te zoeken hoe je landelijk erfgoed economisch kunt waarderen. Hij onderzoekt de economische baten van landschapsbehoud. Daarbij kijkt hij naar de hoogte van de huizenprijzen in een regio ('goed meetbaar') en houdt hij enquêtes onder recreanten en omwonenden.


Als econoom is Bos gewend alles in een kosten/batenanalyse te bekijken. 'Je kunt wel zeggen, het is mooi als die landschappen behouden blijven, maar als je kunt aantonen dat het economisch van belang is, is de kans veel groter dat het echt gebeurt.'


Onderzoeker Ernst Bos pleitte eerder voor een fonds voor boerenwandelpaden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden