Verloving van UvA en VU is het aftasten voorbij

Staatssecretaris Zijlstra (VVD, Onderwijs) verdedigt vandaag zijn plannen voor het hoger onderwijs in de Tweede Kamer. Een belangrijk onderdeel daarvan is de opdracht aan universiteiten en hogescholen om samen te werken. De twee Amsterdamse universiteiten zoeken toenadering. Dat gaat niet zonder horten en stoten.

Maartje Bakker
Halbe Zijlstra. Beeld anp
Halbe Zijlstra.Beeld anp

Het was op een dag in mei dat de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit hun verloving bekend maakten. De twee instituten 'verkenden een alliantie'.

Een hele stap. De verloofden mogen dezelfde geboorteplaats hebben, hun leeftijdsverschil is aanzienlijk: de UvA bestaat 379 jaar, de VU een luttele 131. Bovendien hebben beide zo hun eigen karaktertrekken. De VU kent door haar protestantse achtergrond een 'levensbeschouwelijke grondtoon'. De UvA wil een alleskunner zijn, en beschouwt zichzelf als een tikje gewichtiger dan de VU.

En toch: de twee lonken al langer naar elkaar. Ze sloegen de handen ineen om een opleiding tandheelkunde aan te bieden. Een andere spruit is het Amsterdam University College, met brede, Engelstalige opleidingen.

Grote managers
Maar nu is de voorzichtige, aftastende fase voorbij. Samenwerking - of een fusie - is een zaak van het hoogste niveau geworden. Zoals een decaan zegt: 'Daar zitten grote managers, die grote sprongen willen maken.'

Eén van die grote managers was Karel van der Toorn, de voorzitter van het college van bestuur van de UvA. Hij trad in juli plotseling af. Naar verluidt wilde Van der Toorn sneller dan de decanen en de raad van toezicht, wat leidde tot frictie. Ook was er onenigheid over wat er met de Hogeschool van Amsterdam moest gebeuren, waar de UvA zich al aan heeft vastgeklonken: inruilen voor de VU, of met z'n drieën uitgroeien tot een enorme hoofdstedelijke instelling?

'Er is geen tijd om af te vragen wat er precies is gebeurd rond Van der Toorn', zegt Jan Bergstra, voorzitter van de ondernemingsraad van de UvA. 'De focus ligt op: what's next.' Geldgebrek dreigt de universiteiten bij de keel te grijpen. 'Die druk neemt toe onder meer door de langstudeerdersboete.'

Krachten bundelen
Daarnaast wil staatssecretaris Zijlstra dat universiteiten uitblinken in het één, en het ander laten vallen. Profileren, noemt hij dat. Instellingen die erin slagen, krijgen extra geld. Zo niet, dan krijgen ze juist minder.

Om in zo'n stormachtig klimaat overeind te blijven, klampen universiteiten zich aan elkaar vast. Door de catering, de huisvesting en de bibliotheek samen in te richten. Ook door de werkzaamheden te verdelen - de een de 'groene' biologie, de andere de dierlijke.

De exacte faculteiten zijn het intiemst met elkaar, maar ook Wim Janse, VU-decaan godgeleerdheid, gelooft in samenwerking. 'Je bundelt expertise, wordt slagvaardiger, kunt beter onderzoek doen, de beste onderzoekers aantrekken en onweerstaanbaar worden voor buitenlandse PhD-studenten.'

De bètafaculteiten van beide instellingen bieden de masteropleidingen al gezamenlijk aan. Andere faculteiten moeten dat voorbeeld volgen.

Daarna zijn de bachelors aan de beurt. Sommige bacheloropleidingen zijn te klein om zelfstandig voort te bestaan, vertelt Ottho Heldring, voorzitter van de ondernemingsraad van de VU. 'Hier hebben we maar een paar studenten Duits. Zelfs met die paar studenten van de UvA erbij wordt dat moeilijk. Pas met 80 studenten is een studie rendabel. Je zou dus bredere opleidingen kunnen verzinnen.' Zonder aarzelingen gaat dat niet: de VU en de UvA trekken een andere populatie studenten - VU zwarter, UvA witter, schetst een van de betrokkenen in grove lijnen.

Het meest vergaande toekomstscenario is de fusie. Maar kan dat zomaar, twee universiteiten door elkaar husselen en dan als puzzel aan elkaar te leggen?

Daarover verschillen de meningen. 'Een dictatuur erboven die zegt: we marcheren die kant op, dat gaat niet', denkt Frans Leijnse, lid van de Raad van Toezicht van de VU. 'Wetenschappers moeten meedenken. Dat zou ik ook tegen Delft, Rotterdam en Leiden willen zeggen, die hun fusieplannen al openbaar maakten.'

Fusie
Maar Jan Bergstra, die spreekt namens het personeel van de UvA, denkt dat een fusie er uiteindelijk gaat komen. Hij 'heeft niet geënquêteerd onder het personeel', maar denkt dat een fusie geen enkel punt zou zijn. 'Dat is een model dat tegen de toekomst kan. Het alternatief is een reeks reorganisaties en onnatuurlijke constructies. Dat zie je bij het University College: het gebouw is van de een, het contact met het ministerie doet de ander.'

Samen met zijn collega Heldring van de VU bedacht Bergstra een plan om de beide universiteiten met zachte hand naar meer samenwerking te leiden: het oprichten van een derde instelling, de Amsterdam International University. Daartoe mogen onderzoeksinstituten en opleidingen toetreden als ze een internationale reputatie kunnen waarmaken en Engelstalig zijn. En het is geen probleem, zegt Heldring, als na het verstrijken van de jaren die Amsterdam International University de grootste overgebleven en in het buitenland bekendste universiteit blijkt te zijn.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden