Verloop spionageproces wordt cruciaal voor Iran

Het hoger beroep in het spionageproces tegen een groep Iraanse joden wordt een lakmoesproef voor de richting die Teheran zal opgaan: een verdere opening naar het Westen of weer terug in het zelfgekozen isolement....

Van onze buitenlandredactie Henk Müller

DE veroordeling van tien Iraanse joden tot celstraffen tussen vier en tien jaar wegens spionage voor Israël heeft een opmerkelijk vervolg gekregen. De joodse gemeenschap in Teheran, met 20 duizend leden de grootste van Iran, heeft Israël er gisteren van beschuldigd een uittocht van Iraanse joden uit te lokken.

Volgens de joodse leiders is Jeruzalem 'een campagne tegen de islamitische republiek begonnen om een exodus van Iraanse joden uit hun vaderland te bewerkstelligen'. De joodse parlementariër M. Mottamed, tevens vice-voorzitter van de Teheraanse gemeenschap, had kort na het vonnis verklaard dat de joodse gemeenschap 'in shock was' door het oordeel.

Hij voorzag een exodus, voorzover Iraanse joden al geen pogingen deden Iran te verlaten. Met naar schatting 30 duizend joden heeft Iran de grootste joodse gemeenschap buiten Israël. Deze gemeenschap heeft volgens de grondwet recht op een vertegenwoordiger in het parlement.

De verklaring van Mottamed lijkt bedoeld om hardliners enigszins de wind uit de zeilen te nemen. De tegenstanders van de hervormingsgezinde president Khatami zagen en zien in dit proces een middel om de president onder druk te zetten.

De uitkomst was tot op het laatst ongewis. Vlak voor het vonnis had de procureur-generaal in Teheran nog gezegd dat de doodstraf te verwachten viel voor de joden die wegens spionage voor Israël werden veroordeeld. De top van het juridische apparaat staat grotendeels achter Geestelijk Leider Khamenei, de zeer conservatieve tegenspeler van Khatami.

Maar de autoriteiten in Shiraz lieten tegelijkertijd weten dat de doodstraf in ieder geval níet zou worden opgelegd. Volgens waarnemers bij het proces - dat alom wordt beschouwd als een juridische farce - zijn de straffen tegen de joden toch zwaarder dan verwacht.

Voor de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Albright was de uitkomst van het proces 'de lakmoesproef' voor de hervormingen in Iran. Vrijwel alle westerse regeringen drongen er - daarom ook gevraagd door Israël - bij Iran op aan voor een eerlijk proces zorg te dragen. Zo niet, dan zouden de relaties met Iran zwaar onder druk komen.

Westerse diplomaten hadden uit Iran te horen gekregen dat sommige Iraniërs zelf ook met het proces in hun maag zaten. Hoe hier zonder al te grote kleerscheuren uit te komen? Hoe het Westen niet van zich te vervreemden zonder de haviken in de kaart te spelen? De clericale conservatieven hebben vanaf het begin het proces aangegrepen om Khatami dwars te zitten.

Hervormingsgezinde Iraniërs menen dat Iran aansluiting moet vinden bij de rest van de wereld om een einde te helpen maken aan economische en sociale problemen, te beginnen met de werkloosheid. Iran kan zijn poorten niet sluiten voor de globalisering. De conservatieven van Khamenei zien echter in een isolement ten opzichte van de buitenwereld de oplossing voor alle problemen.

De woedende reacties van VS, Europa, Canada en natuurlijk Israël logen er niet om. De reacties in Iran waren voorspelbaar. De kranten spraken van ongeoorloofde inmenging in binnenlandse aangelegenheden en president Khatami werd opgeroepen een voorgenomen bezoek aan Duitsland af te gelasten. Maar Khatami liet weten toch te gaan.

Secretaris-generaal Kofi Annan was de enige die liet doorschemeren een teken van hoop te zien. De VN vroegen Iran om in hoger beroep mededogen te tonen voor de veroordeelde joden. Op basis van vertrouwelijke informatie die hij uit Iran heeft gekregen, zei Kofi Annan te verwachten dat het hoger beroep een eerlijk en open proces zal zijn.

Mottamed sprak gisteren namens de joden van Teheran zijn vertrouwen uit in de juridische autoriteiten. De Iraanse joden zijn er volgens hem van overtuigd dat 'in de laatste fases van het proces de straffen verminderd worden'. Het hoger beroep lijkt nu de echte lakmoesproef te worden voor de richting die Iran inslaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden