Verliezer Blair is grote winnaar lokale verkiezingen

Zelden zal een politicus zo tevreden zijn geweest over een verkiezingsnederlaag als Tony Blair. Ogenschijnlijk was het resultaat van de donderdag gehouden lokale en regionale verkiezingen voor de Labourpartij desastreus....

Desondanks zat niet Tony Blair - de leider van de partij die bijna is afgezakt tot de derde politieke stroming van het land - in zak en as, maar zijn Conservatieve tegenstrever Iain Duncan Smith. Hoewel zijn partij de meeste stemmen vergaarde, 580 raadszetels won en het beter deed dan zelfs de grootste optimisten hadden verwacht, moest juist de Tory-leider zich verdedigen tegen aanvallen op zijn leiderschap. De critici binnen zijn partij zagen in het resultaat een bevestiging dat Duncan Smith de capaciteiten en het charisma mist om ooit een serieuze gooi te doen naar het premierschap.

Daarbij wijzen ze op de ervaringen uit het verleden. In 1999 won Duncan Smiths voorganger William Hague bij lokale verkiezingen 1300 raadszetels. In 2001 werd zijn partij bij de landelijke verkiezingen weggevaagd. In 1990 haalde het oude Labour van Neil Kinnock bij de lokale verkiezingen meer dan 40 procent van de stemmen. De Conservatieven van premier John Major wonnen twee jaar later echter met vlag en wimpel de landelijke stembusslag.

Lokale verkiezingen zijn in Groot-Brittannië blijkbaar een slechte indicator voor de nationale politieke verhoudingen. Dat heeft gedeeltelijk te maken met het belang van lokale kwesties in de campagnes, maar vooral ook met de opkomst.

Bij lokale verkiezingen bedraagt de opkomst nog niet de helft van die bij landelijke verkiezingen. Uit opiniepeilingen blijkt juist dat Tony Blairs positie ijzersterk is. In het geval van Lagerhuisverkiezingen zou zijn partij volgens de laatste peilingen 42 procent van de stemmen halen tegen de Conservatieven 29 procent.

De uitslag van de lokale verkiezingen zal de Tories ook nauwelijks hoop geven dat ze het bij de Lagerhuisverkiezingen in 2005 beter zullen doen dan bij die in 2001. Indien de Conservatieven over twee jaar echt kans zouden willen maken om de regeringsmacht weer te veroveren, dan had de partij volgens politieke waarnemers donderdag minstens 45 procent van de stemmen moeten halen.

Duncan Smiths overwinning is misschien groter dan verwacht, maar zeker geen voorbode van een verandering van het politieke klimaat. Behalve bij de honderden raadsleden die hun zetels verloren, was er daardoor binnen Labour opvallend grote tevredenheid over de uitslag. Zelfs de onverwachte grootte van de Conservatieve overwinning kon de pret niet drukken. 'Misschien weet Duncan Smith hierdoor zijn positie alsnog te handhaven en dat is ons wel het verlies van een aantal zetels waard', zo merkte een Labourpoliticus op. Zo lang Duncan Smith blijft, hoeft Labour er niet bang voor te zijn dat binnen de Conservatieven een echte concurrent voor Blair opstaat.

Het gebrek aan strijd blijkt ook de politieke apathie in de hand te werken. Noch Blairs idealisme en hervormingsbeleid noch een omstreden oorlog tegen Irak kunnen de kiezers inspireren. Zelfs in Schotland en Wales die vier jaar geleden hun eigen parlement en assemblee kregen, bleven de kiezers massaal thuis.

Verontrustend voor Blair is dat de uitslag de linkervleugel van de partij in de kaart speelt. De enige Labourpoliticus die wel won, was de Eerste Minister in Wales Rhodri Morgan. In de afgelopen jaren heeft hij juist de nadruk gelegd op traditionele Labour-waarden zoals hogere uitkeringen voor sociaal zwakkeren, toelages voor studenten en gratis openbaar vervoer voor gepensioneerden. In Schotland - waar premier Jack McConnell zich als een trouw volger van Blairs New Labour-koers heeft ontpopt - verloor de partij fors. Grote winnaar werden hier de Scottish Socialists, een kleine partij die zich tegen de veranderingen binnen Labour heeft gekeerd.

Blair zal daardoor de komende tijd grotere moeite hebben om de voorgestelde hervormingen van de gezondheidszorg en het onderwijs door te voeren. Maar de premier zal zich daardoor niet laten weerhouden. Hij heeft ook de massale oppositie binnen zijn eigen partij tegen de oorlog in Irak getrotseerd. Voorlopig heeft hij het vooruitzicht van een derde termijn in het Lagerhuis, iets wat geen enkele Labourleider ooit nog heeft gepresteerd en waar hij voor de oorlog tegen Irak zelf openlijk aan twijfelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden