Verliesaversie

D AT VEEL topsporters niet tegen hun verlies kunnen is bekend. Maar dat dit fenomeen ook in de beleggerswereld een belangrijke rol speelt, wordt niet altijd onderkend....

Econometrist Bart Oldenkamp (29) nam de drijfveren van de belegger onder de loep voor zijn proefschrift Derivates in Portfolio Management, waarmee hij vorige week aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit promoveerde. Volgens de klassieke theorie wil de belegger een zo hoog mogelijk rendement - anders werd het geld wel veilig tegen 3 procent rente op een spaarrekening gestald. Bovendien zit die belegger volgens de tot voor kort gangbare theorie zo rationeel in elkaar dat hij, en steeds vaker zij, altijd de lange termijn voor ogen houdt en niet bij elke schommeling van de kook raakt.

Met dank aan een uitstapje naar de psychologie maakt econometrist Oldenkamp korte metten met deze klassieken. Zo blijkt 100 gulden verliezen op de belegger ongeveer twee keer zoveel indruk te maken als dezelfde 100 gulden winnen. Het opmerkelijke fenomeen dat mensen veel heftiger reageren op zo'n daling dan op een stijging heet 'verliesaversie'. Dit leidt bij beleggers tot een ernstige behoefte aan risicobeperking.

Ten tweede wordt niet keurig rationeel het rendement aan de uiteindelijke beleggingshorizon als leidraad genomen, maar wordt de stand van de portefeuille jaarlijks, maandelijks, wekelijks, dagelijks of zelfs elk uur in de gaten gehouden. Iedereen weet dat het niet erg verstandig is direct te verkopen bij scherp dalende koersen, maar toch gebeurt het dagelijks. De zenuwen hangen dus samen

met de periode die de belegger in zijn hoofd heeft voor de waarde van

zijn pakket. Ook dit verschijnsel, bekend als framing, komt de nachtrust van de belegger niet ten goede.

Beide factoren, verliesaversie en framing, leiden ertoe dat de belegger in tegenstelling tot wat de klassieken voorschrijven genoegen neemt met een suboptimaal resultaat. Beleggen is per definitie risicovol gedrag, maar er wordt graag met een onsje minder genoegen genomen als die risico's beperkt kunnen worden.

Zo bezien wordt het succes van de tientallen relatief risicoloze garantie-beleggingsproducten als clickfondsen en indexfondsen verklaarbaar. 'Het is eigenlijk een tussenstap', legt Oldenkamp uit. 'Mensen willen hun geld gezien de lage rente niet op een spaarrekening zetten. Maar ze zijn ook niet toe aan actief beleggen, waarbij je van alles in de gaten moet houden en grotere risico's loopt.'

Er gaat grof geschat inmiddels zes tot acht miljard gulden om in de garantieproducten. Dat kan nog veel meer worden als ook institutionele beleggers als verzekeraars en pensioenfondsen ook aan deze derivaten gaan. Bij de instituten zijn de verschijnselen van verliesaversie namelijk nog heviger dan bij de particuliere belegger.

De grote beleggers willen voor hun miljarden ook een zo hoog mogelijk

rendement, maar kunnen zich niet teveel grappen veroorloven: de pensioenen moeten wel uitbetaald kunnen worden en ze beperken zich dus deels tot zekerheden als obligaties.

Als ze meer en vooral structureel gebruik maken van garantieproducten, kunnen de instituten volgens Oldenkamp ook wat vaker een gokje wagen. Door meer garantiefondsen te gebruiken wordt er bij gelijkblijvende premies minder risico gelopen. En door het beter afdekken van de risico's kan er meer in aandelen belegd worden.

Ergo: de beleggingsprestaties kunnen aanzienlijk verbeteren.

Oldenkamp, inmiddels vier dagen per week werkzaam op de afdeling vermogensbeheer van ABN Amro en één dag als universitair docent in Rotterdam, heeft er een wiskundig model voor ontwikkeld. Daarmee moeten de instituten zelf garantieproducten kunnen samenstellen om zo

de optimale beleggingsmix te bereiken. 'Dat werkt net als in een casino. Het gaat erom de kans op winst te vergroten.'

Hoe aanzienlijk de institutionele beleggers hun prestaties kunnen verbeteren, is volgens Oldenkamp niet te zeggen.

Kwestie van verliesaversie, waarschijnlijk.

Wilco Dekker

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.