Verlies CDU en SPD: hoe nu verder?

De deelstaatverkiezingen waren een klap voor het regerende Duitse midden: de christen-democraten van Merkel en vooral de sociaal-democraten. Welke conclusies trekken zij uit de uitslagen?

Sterre Lindhout
Angela Merkel. Beeld getty
Angela Merkel.Beeld getty

De CDU was zondag niet de grootste verliezer. Maar Angela Merkel deed geen poging de uitslag rooskleuriger te interpreteren dan die was. 'Ondanks licht en schaduw moet ik zeggen dat gisteren een zware dag voor de CDU was', zei de kanselier maandag tijdens een persconferentie, geflankeerd door de drie lijsttrekkers uit de verkiezingsdeelstaten.

'De vluchtelingencrisis was bepalend voor de verkiezingsuitslag', zei Merkel - ze zag er moe uit. 'Het heeft de mensen onzeker gemaakt.' Ze benoemde ook de angst voor de islam, iets wat ze nog niet zo vaak deed.

Het opvallendst was Merkels voornemen om met de AfD in gesprek te gaan, nadat ze de kiezer een paar dagen voor de verkiezingen nog expliciet had gewaarschuwd dat deze partij 'geen oplossingen biedt'. Merkel lijkt te beseffen dat ze de AfD na deze zege als volwaardige politieke partij zal moeten aanspreken.

Boetedoening

Het begin van Merkels verhaal had iets van een boetedoening, met aan het eind de haast deemoedige conclusie dat de stappen die door haar regering waren gezet, door de bevolking niet als oplossing worden gezien.

Even leek haar optreden de sombere tegenhanger van haar montere 'Wir schaffen das' op 30 september te worden. Dat werd het toch niet. Ook nu bleef Merkel haar politieke lijn trouw. 'De richting staat niet ter discussie', zei ze. Wat inhoudt dat ze blijft pleiten voor een Europese oplossing voor het vluchtelingenprobleem en het bestrijden van de vluchtoorzaken ter plaatse.

Zoals verwacht kwam van het CSU uit Beieren weer een aanval op Merkels positie. Merkel wilde daar niets van weten. Ze ziet in dat haar partij in de problemen zit, zei ze, maar problemen van existentiële aard ziet ze niet.

Zo maakt de CDU in Saksen-Anhalt en Baden-Württemberg nog grote kans op regeringsdeelname, zij het in die laatste deelstaat als 'junior-partner' van de Groenen.

Het standpunt van Merkel wordt niet door iedereen gedeeld. Beeld afp
Het standpunt van Merkel wordt niet door iedereen gedeeld.Beeld afp

Nederlagen verdoezelen

'Het democratische midden is kleiner geworden', schreef Sigmar Gabriel, Duitslands sociaal-democratische vicepremier, zondagavond als eerste reactie op de verkiezingen in drie deelstaten. Dat het in de eerste plaats zijn eigen SPD is die gekrompen is, liet hij onvermeld. Gemeten in verloren zetels is de SPD de grootste verliezer van de verkiezingsrace.

In Saksen-Anhalt zijn ze de vierde partij, achter de CDU, de AfD en Die Linke. Dat Gabriel maandag toch zelfverzekerd kon zeggen dat deze uitslag geen consequenties voor zijn positie heeft, komt door het onverwachte succes in Rijnland-Palts, waar minister-president Malu Dreyer door kan regeren. In veel krantencommentaren heet het dat Dreyer de vicepremier heeft gered.

De SPD-top concentreert zich in zijn reacties volledig op dit succes, waardoor het er de schijn van heeft dat de partij de twee diepe nederlagen probeert te verdoezelen. Want ook in Baden-Württemberg was de uitslag voor de SPD om te huilen, al regeerde de partij daar samen met de succesvolle Groenen van Winfried Kretschmann, die de sociaal-democraten nu misschien inruilt voor de christen-democraten.

Sigmar Gabriel. Beeld ap
Sigmar Gabriel.Beeld ap

Extra staatsschuld

Maar Sigmar Gabriel kondigde maandag strijdvaardig aan dat de SPD het bedreigde politieke midden zal verdedigen tegen de AfD. Hij beloofde werk te gaan maken van een 'solidariteitspakket' om het leed van de zwakkeren in de samenleving te verzachten. Over vluchtelingenpolitiek sprak Gabriel nauwelijks.

De SPD is vaak verweten dat de partij zich wel sterk maakt voor vluchtelingen, terwijl het de armsten uit de eigen bevolking in de kou laat staan. Daar lijkt Gabriel verandering in te willen brengen. Of dat lukt is de vraag. De SPD regeert nog steeds met de CDU. En als Gabriel extra miljarden wil, botst dat met de 'Zwarte Nul', het christen-democratische streven geen extra staatsschuld op te bouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden