Verliefd op het Franse lied volgens Feike Boschma

FEIKE BOSCHMA (75), de nestor van het Nederlandse poppentheater, zal zijn lievelingspoppen niet aan de muur hangen. 'Een mooie pop bestaat niet.' Poppen krijgen pas uitstraling wanneer ze gaan bewegen, wanneer ze karakter krijgen....

Het was in Friesland, tijdens de oorlog, dat hij 'in zijn onschuld' een marionet-ballerina maakte. Hij ging ermee voor de spiegel staan, trok aan de touwtjes en zag hoe een simpele lap een danseres werd. Feike Boschma is nu 50 jaar poppenspeler en wordt nog steeds gefascineerd door die metamorfose. Hoe de dingen een ziel krijgen, de illusie gestalte.

Of: hoe een nuchtere Fries op zoek ging naar poëzie en verbeelding. Want is het toevallig dat hij vlak na de oorlog naar Parijs trok, waar hij aan de lippen hing van de chansonnière Juliette Gréco, 'de muze van Saint-Germais' die keek alsof ze - in onvervalst Nederlands - elk moment zou kunnen zeggen: 'Heb ik wat van je an'? En waar hij in de Crazy Horse de poppenspeler Georges Lafaque zag optreden met zijn beroemde act 'erotische scène tussen een rose boa en een hoge hoed'?

Feike Boschma houdt van de Franse allure. 'Friezen hebben heldere koppen, maar zien soms de fantasie van hun eigen leven niet.' Nooit vergeet hij de treinconducteur van wie hij, op een van zijn eerste reizen naar Frankrijk, zijn koffertje moest openmaken. Waar dat pakket kaarsen voor nodig was, vroeg de treinconducteur. 'Ik ga naar een huisje waar geen licht is', zei Feike. Waarop de treinconducteur antwoordde: 'Geen licht, geen licht: dat is niet mogelijk in Frankrijk. Mijnheer, u gaat naar een lichtstad!' De Fransen zijn niet bang om te overdrijven. Die zetten rustig een bordje met de tekst Pour tous les sports naast een pierebadje 'waar je een normale Hollandse jongen niet in krijgt'.

Heeft hij het over mooi, dan spreekt hij al snel over Frankrijk. Hij is verliefd op het chanson omdat zo'n liedje zoveel weg heeft van zijn poppenact. Een zanger moet, net als hij, in een paar minuten een beeld oproepen, een sfeer neerzetten. 'Vooral in het begin, toen ik de teksten nog niet goed verstond, wond me dat enorm op. Sommige zangers hebben zo'n sterke mimiek.' Hij is een grote fan van Léo Ferré, wiens optreden in het openluchttheater van Arles de meeste indruk op hem maakte: 'Een onvergetelijke ervaring. Een half uur voordat Ferré op zou komen, had ik het niet meer van de zenuwen, ik kon me zo goed voorstellen hoe hij zich moest voelen.'

Hij is nogal lyrisch ingesteld. Hij houdt van cabaret - maar dan niet van het hedendaagse, dat is hem te cynisch -, van het variété (voor zover dat nog bestaat), van de romantiek van het circus: de dame blanche die op haar paard een roos krijgt aangereikt. Hij leest veel, en graag gedichten. Baudelaire natuurlijk, maar ook de Friese schrijver en dichter met de Franse inslag - daar heb je het weer - Jacques van Hattum.

Van Hattum geeft zijn personages òf een Franse, òf een Friese naam - dat is natuurlijk al een indicatie. Het bijzondere van Van Hattum is dat hij zo'n mooi evenwicht weet te vinden tussen lyriek en wreedheid; het verhevene en het duistere. Schrijft Van Hattum over een prachtige waterkant, kun je er donder op zeggen dat in de volgende alinea een vis door een snoek wordt vermoordt.

Hij leest veel: 'Het is toch prachtig wanneer je een briljante geest uit de zeventiende eeuw nu in de trein kunt lezen?' Hij heeft de Fransen allemaal wel gehad, Balzac, Hugo, het hele rijtje, maar uiteindelijk gaat er niets boven Dostojevski. Hoe Dostojevski de duistere èn de groteske kanten van het leven doorgrondt, is niet te evenaren. Onfries ook, in alle opzichten: 'Hij gaat over alle grenzen heen van wat ik ooit zou doen of denken.'

Dan voelt hij zich meer verwant met Matisse, die lijkt net zo nonchalant als hij. Veel aandacht besteedt hij niet zijn poppen: met een paar gekleurde lappen komt hij een heel eind. Matisse lijkt soms net zo'n rommelaar. Op een heel precies geschilderd doek kan een goudvis niet meer dan een verfklodder zijn. Alsof de schilder er even geen zin in had. Die mentaliteit spreekt hem aan. Zo degelijk en helder zijn, zo Fries, en je er dan zomaar met de Franse slag vanaf maken. Omdat je weet wat de fantasie kan doen.

Judith Koelemeijer

Feike Boschma speelt 'Petruschka' en 'Tristan en Isolde' tot en met 29 april in Amsterdam: vanavond en zaterdag in Kampina in Amsterdam-noord, op 11 april in het Creatheater en op 12 april in het Ostadetheater.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.