Reportage

Verleden blijft Rutte in Indonesië achtervolgen

De fotografen morren. Minister Liliane Ploumen zet zo snel haar handtekening dat de meesten het hebben gemist. 'Er zijn er vier', lacht de minister, die vervolgens even in de camera's kijkt, met de pen in de aanslag. Boven de minister torent de gestalte van premier Mark Rutte uit, die het gesigneer met zijn vaste glimlach begeleidt.

Premier Mark Rutte en de Indonesische president Joko Widodo staan achter Minister Lilianne Ploumen (l) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en een lid van het Indonesische kabinet tijdens een ondertekening ceremonie op het Nationaal Paleis.Beeld anp

De tekensessie in Indonesië is de bekroning op een lang voorbereid bezoek aan het presidentieel paleis in Jakarta. Rutte neergestreken met een handelsdelegatie van meer dan honderd man, twee ministers, en een staatssecretaris en zo'n invasie mag niet verlopen zonder dat er iets getekend wordt.

Het zijn natuurlijk maar MoU's (Memorandums of Understanding) of LoI's (Letters of Intent), stukken die louter goede bedoelingen vastleggen tussen de twee landen. Goede bedoelingen kosten niets, maar zij hebben wel symbolische waarde. Zeker als het er zo veel zijn, en als zij worden getekend in het bijzijn van zoveel ministers. Aan Indonesische kant is een stevige kabinetsdelegatie opgetrommeld met daarin zwaargewichten als minister van Financiën Sri Mulyiani, minister van Buitenlandse Zaken Retno Marsudi en minister van Maritieme Zaken en Visserij, Susi Pudjiastuti - die laatste heeft internationaal faam verworven met het opblazen van honderden illegale vissersschepen.

De reis naar Indonesië moest Nederland meer brengen dan de vorige missie, in 2013. Toen leverde het bezoek volgens ingewijden 'nul' op. Deze keer moest dat anders. De missie moest gerichter, moest praktischer, moest inhaken op processen die al in gang waren gezet. Bedrijven die nog geen zaken deden met Indonesië mochten niet mee. Nieuwkomers maakten geen schijn van kans. Bestaande banden moesten verstevigd, bestaande contacten moesten worden omgezet in contracten. De missie spitste zich toe op 'thema's waar Nederland sterk in is', zoals water, klimaat, onderwijs en landbouw.

Met onverholen trots meldde het ministerie van Buitenlandse Zaken woensdag dat er 38 contracten en samenwerkingsovereenkomsten zijn getekend 'met een gezamenlijke waarde van 100 miljoen euro'. Het persbericht belooft nog meer opdrachten voor het Nederlands bedrijfsleven en constateert dat 'de kabinetsdelegatie dan ook zeer tevreden is met het resultaat'.

De signeersessie is maar één onderdeel van het bezoek aan het paleis. President Joko Widodo ontvangt zijn gast Rutte ook op de veranda voor wat ze in Indonesië de Veranda Talks noemen. De twee regeringsleiders zitten naast elkaar op een brede bank en voeren een geanimeerd gesprek dat onhoorbaar blijft voor het bataljon fotografen, televisiecamera's en journalisten, die op grote afstand worden gehouden. Het duurt allemaal te kort om echt inhoudelijk te worden, maar voor de inhoud moet je niet op het paleis zijn.

Die krijgt vorm in seminars en bedrijfsbezoeken die rond het pr-offensief zijn geweven. Rutte heeft twee overvolle dagen, waarin hij het ereveld Kalibanteng in Semarang bezocht, de oude Hollandse gebouwen van de stad, een poldergemaal en een opleiding voor terreurbestrijders, terwijl zijn ministers uitzwermden en zich op duurzame palmolie, voeding voor tienermeisjes, de afvalbergen van Jakarta en het Indonesische plastic in de zee bij Bali stortten, en het legertje aan zakenlui contacten verstevigden.

Premier Rutte en president Joko Widodo op de veranda van het Nationaal Paleis (Istana Negara)Beeld anp

De ontvangst bij de president is een hoogtepunt dat alleen nog overtroffen kan worden door de toespraak van Rutte voor het Indonesische parlement. Dat is een zeldzame gebeurtenis. Tot nu toe is alleen de Chinese president Xi Jinping hem daarin voorgegaan. De verwachtingen zijn hoog opgeschroefd, maar de werkelijkheid valt een beetje tegen. Maar een klein deel van de vijfhonderd parlementariërs is komen opdraven. De zaal, die tijdens de toespraak van Xi te klein was om iedereen te bergen, is nu met een scherm in tweeën gedeeld en dan nog veel te groot voor het bescheiden aantal aanwezigen. Voordat Rutte arriveert worden enkele lege tafels gevuld met parlementspersoneel, dat haastig in nette zwarte jasjes is gestoken. Indonesiërs doen alles om hun gasten ongemakken te besparen.

Rutte laat zich niet uit het veld slaan. De lage opkomst hoeft ook niets te betekenen. Indonesische parlementariërs staan bekend om hun notoire absentie. Zelfs al zijn ze er, zijn ze afwezig, immer verdiept in mobieltjes en tablets. Alleen als de premier enkele zinnen in het Indonesisch spreekt veert iedereen op om enthousiast te applaudisseren als hij daarmee klaar is.

Verdwenen scheepswrakken

De ontmoeting tussen de Nederlandse premier Mark Rutte en de Indonesische president Joko Widodo kende maar één vuiltje: de verdwijning van de gezonken oorlogsschepen De Ruyter en Java. Een uiterst pijnlijke kwestie, noemde Rutte het, want behalve historische oorlogswrakken waren de schepen ook oorlogsgraven. Zij waren de laatste rustplaats voor honderden marinemannen, onder wie de befaamde schout-bij-nacht Karel Doorman. Nu zijn zij weg, en hoogstwaarschijnlijk aan mootjes gezaagd en verkocht als oud ijzer.

De kwestie is temeer pijnlijk, omdat de Indonesische autoriteiten vermoedelijk hebben geweten van de roof, die veel grootschaliger lijkt dan aanvankelijk werd gedacht. Volgens duikers die de bodem van de Javazee hebben afgezocht, zijn niet alleen twee Nederlandse wrakken verdwenen maar minstens ook drie Britse. Zo'n operatie kan moeilijk worden uitgevoerd zonder dat autoriteiten ervan weten.

Nieuwszender Al Jazeera heeft woensdag een sloper gesproken die zegt veelvuldig naar oorlogswrakken te hebben gedoken om daar ijzer af te slopen. Hij vertelt hoe twee mededuikers omkwamen toen een van hen met een hamer op oude munitie begon te timmeren. De duikers brachten maar kleine brokken naar boven, zegt hij. De rest werd opgevist met groot materieel. Volgens de duiker was dat gehuurd door de lokale havenautoriteiten. Die autoriteiten ontkennen het verhaal, en de duiker kan ook niet vertellen wat de namen van de schepen waren die hij plunderde.

Het officiële onderzoek naar de verdwijning komt nog niet echt op gang. Rutte heeft de zaak woensdag aangekaart bij de Indonesische president, en die heeft nu beloofd actief mee te werken. Rutte bedankte de president uitbundig voor dit teken van goede wil. Het is een begin, al wordt verwacht dat dat onderzoek, als het al echt op gang komt, veel tijd zal kosten. Tijd waarin bewijzen en sporen kunnen verdwijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden