Verlangen naar het sacrament

Zonder ironie beschrijft Désanne van Brederode hoe het christelijk geloof twee mensen bindt, maar ook uit elkaar speelt.

Getrouwde man en getrouwde vrouw beginnen druk sms-verkeer, bekennen elkaar na verloop van tijd hun liefde, hebben het gevoel dat zij deel uitmaken van een eeuwenoud verbond. Ze vinden elkaar vooral in het geloof. Zo mag alleen hij weten dat zij, als protestantse, het steeds moeilijker vindt om niet ter communie te gaan.


'Hij had haar verbijsterd aangehoord. Nog nooit had hij een katholiek ontmoet die beweerde dat hij pijn had als hij een keertje de communie had overgeslagen - maar Sara had dat wel. Ze was zo graag opgestaan, spontaan, ze had zich zo graag in de rij gevoegd om... ja, om deel te hebben aan het sacrament.'


Je moet maar durven: een roman schrijven waarin het dilemma van geloven-in- deze-tijd bloedserieus wordt genomen. Ook anderen refereren aan deze thematiek, zoals dichter Willem Jan Otten en schrijfster Vonne van der Meer, maar Désanne van Brederode trekt in haar zesde roman Stille zaterdag alle registers open. Het moest misschien eens gebeuren. Al in haar debuut, Ave verum corpus/Gegroet waarlijk lichaam (1994), speelde Jezus een rol en nadien heeft ze nooit een geheim gemaakt van haar katholieke achtergrond en interesse in andere vormen van spiritualiteit.


Ze weet wat haar te wachten kan staan. In Stille zaterdag beseft het mannelijke hoofdpersonage al jong dat gelovigen niet meer serieus worden genomen. Vijandigheid, ja zelfs 'giftige meewarigheid' is hun deel. En toch beschrijft Van Brederode 251 pagina's lang, zonder een spoortje humor, ironie, laat staan cynisme, hoe het geloof twee mensen bindt, maar uiteindelijk ook uit elkaar speelt omdat hun hoge moraal hun verbiedt de consequentie uit de liefde te trekken.


Dat zit zo. Sara is burgemeester van Amsterdam en zij roept de hulp in van kunstkenner Maurice bij de aanschaf van kunst in haar ambtswoning. Sara en Maurice voelen zich tot elkaar aangetrokken, maar de opbloeiende relatie zal drie jaar lang platonisch blijven. Beiden willen zíjn goede huwelijk niet in de waagschaal stellen. Háár huwelijk doet er minder toe, sinds haar man Johan een afkeer heeft gekregen van seks.


Sara is opgegroeid in een zwartekousengemeenschap, Maurice bekeerde zich als jongen tot het katholicisme. Beiden denken niet meer zoals in hun jeugd, maar willen het geloof ook niet loslaten en ze laten zich inspireren door christelijke visionairen als Kierkegaard en Bonhoeffer. Sara en Maurice worden evengoed geroerd door 'wereldse' kunstenaars als Rodin of Damien Hirst, ze zijn helemaal OSM, maar dan met een onmiskenbaar geloof in God.


Stille zaterdag heeft niets in zich om vijandig of meewarig van te worden. Al zou je die twee christenen het liefst bij elkaar in bed gooien voor een potje verschroeiende seks, hun weigering daartoe wordt voldoende aannemelijk gemaakt.


Des te opvallender is het dat sommige dialogen zo onaannemelijk zijn. Neem de bekentenis van Johan aan zijn vrouw Sara dat hij geen seks meer wil. Zij mag hem nog best aanraken, 'zelfs op die ene plek'. 'Maar dan gebeurt toch niet dat, wat vroeger wel gebeurde. Natuurlijk voel jij hem soms nog wel eh. . . Dat dus. Dat weet ik wel. Dat voel ik ook. Maar de verandering doet niets meer met me.' De arme Johan mag beschroomd zijn, maar praten echtgenoten die elkaar vroeger op de trap al besprongen, zó met elkaar?


Niettemin is Stille zaterdag een strak gecomponeerde roman. Met uiterste precisie laat Van Brederode dezelfde gebeurtenissen om en om door Sara en Maurice becommentariëren, waardoor de lezer telkens iets meer van hun eigenaardige verhouding begrijpt. Sara gaat dood, dat is vanaf het begin duidelijk, maar stapje voor stapje blijkt wat de achtergrond van dat sterven is. Na hun breuk kijken Sara en Maurice om, zoals de vrouw van de bijbelse Lot en Orpheus die in de Hades op zoek gaat naar zijn geliefde Eurydice.


Overtuigend laat Van Brederode zien dat zelfs de zich wegcijferende, van christelijkheid doordrenkte liefde dan toch nog fataal kan eindigen.


Désanne van Brederode: Stille zaterdag.

Querido; 251 pagina's; € 18,95.


ISBN 978 90 214 4147 4.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden