AnalyseZorgpersoneel

Verkouden personeel, wat nu? Hoe zorginstellingen de herfst en de winter hopen te overleven

Ook al zijn zij beter voorbereid op het coronavirus dan dit voorjaar, zorgorganisaties vrezen het komende snotter- en kuchseizoen. Ze moeten het virus buiten de deur zien te houden en hun medewerkers aan het werk. Drie verdedigingsmanoeuvres onder het motto: alsjeblieft geen nieuwe lockdown. 

Een coronateststraat in Amstelveen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

1. Tuig een eigen teststraat op

Als een medewerker van gehandicaptenzorgorganisatie Ons Tweede Thuis ’s avonds keelpijn voelt opkomen, of zo’n kriebelig gevoel in de neus, dan is een mailtje naar het testteam voldoende. De volgende morgen kunnen zij zich dan laten testen in de eigen teststraat van de instelling. Zes dagen per week, tussen 8 uur en 13 uur, staan verpleegkundigen klaar om de wattenstaafjes in neus en keel te stoppen. Nog diezelfde avond levert het streeklaboratorium in Haarlem de uitslag aan.

In een maand tijd maakten 260 van de 2.500 medewerkers van de teststraat gebruik, vertelt bestuurder Roel de Bruijn. Twee van hen testten positief.

De investering in middelen en mensen – voor uiteindelijk tien testen per dag – valt in het niet bij de voordelen ervan, zegt De Bruijn. ‘Werknemers zijn sneller weer aan het werk dan wanneer zij moeten wachten op een plekje in de teststraat van de GGD. Als ons verzuimpercentage met 1 toeneemt, kost ons dat een miljoen euro per jaar aan loonkosten.’ Honderden verzuimdagen heeft Ons Tweede Thuis nu al weten te voorkomen, sowieso geen overbodige luxe in een sector waarin het personeelstekort nog elke dag nijpend is.

Maar het psychologische effect is misschien wel net zo belangrijk, zegt De Bruijn: ‘De coronatijd vraagt veel van onze mensen. Het is belangrijk om ze goed te motiveren, je wilt mensen het gevoel geven dat ze maximale support hebben.’

Steeds meer zorgorganisaties kiezen ervoor om zelf het personeel – en de cliënten – te testen, ook nu besloten is dat zorgpersoneel vanaf volgende week voorrang krijgt in de teststraten. Daarbij speelt ook mee dat instellingen preventief willen kunnen testen, zegt Ronald Schmidt, bestuurder van Cordaan, een zorginstelling met 5.500 medewerkers en 20 duizend cliënten in en rond Amsterdam.

‘Als een medewerker in contact is geweest met iemand met corona of in een gebied met code oranje, kunnen wij niet zoals bij een bank zeggen: ga maar tien dagen in quarantaine. Zo iemand testen wij, dat is onze veiligheidsklep.’ Ook bij Cordaan geldt: iemand moet binnen zeven uur een test kunnen krijgen, de uitslag volgt op zijn laatst de volgende dag.

De verleiding is groot om dan als zorgorganisatie ook partners en kinderen van medewerkers te testen, dat bespoedigt de inzet immers ook. Dat gebeurt alleen in uitzonderlijke gevallen, zegt Schmidt. ‘We proberen wel zuiver te blijven.’ Ook De Bruijn wil voorlopig geen familie in de teststraat: ‘Dat voelt ook niet goed. Dan gaan wij hier meer mensen testen, terwijl anderen heel lang moeten wachten. De GGD is er voor de familieleden.’

Als instellingen het testen in eigen hand houden, kunnen zij bovendien bij een uitbraak snel alle bewoners en medewerkers testen. Op die manier vond Ons Tweede Thuis twee besmette cliënten bij wie niemand klachten had opgemerkt. In een verpleeghuis van Cordaan bleken na een eerste positief geval zelfs 16 van de overige 30  klachtenvrije bewoners besmet en nog eens 14 medewerkers. Die konden op deze manier zo snel mogelijk worden geïsoleerd.

Tot nu toe leveren de GGD-laboratoria nog de uitslagen aan, maar als daar te veel vertraging dreigt op te treden, staat Cordaan klaar om met commerciële labs te gaan werken.

Een coronateststraat in Amstelveen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

2. Pas de richtlijnen van het RIVM flexibel toe

De afgelopen maanden, zegt bestuurder Schmidt, waren een ‘spoedcursus corona bij ouderen’. ‘In februari en maart wist niemand iets over dit virus. Als er mensen waren die er iets van wisten, zaten die bij het RIVM.’ Dat is niet meer zo, zegt hij. De hele ‘steile leercurve’ die zorginstellingen doormaakten, leidden ertoe dat zij nu ‘met het eigen gezonde verstand tot inzichten zijn gekomen’.

En dus volgt Cordaan niet langer alle richtlijnen van het RIVM (die alleen in verdachte situaties mondkapjes voorschrijven), maar moeten alle medewerkers in elke instelling met persoonlijke beschermingsmiddelen werken. Schmidt: ‘Wij gaan vol op preventie, ongeacht welke discussie over richtlijnen dan ook. Daarom hebben wij in de zomer onze voorraad beschermingsmiddelen enorm uitgebreid. We kunnen nu maanden vooruit.’ Daar biedt het RIVM overigens ruimte voor, het zijn immers richtlijnen, geen voorschriften.

Dat besluit moet de oudere bewoners beschermen, maar ook de medewerkers. ‘Die hebben zich de eerste periode, toen er nog zo’n tekort was, enorm onveilig gevoeld. Mensen durfden niet meer te komen werken. Een mondkapje is natuurlijk geen garantie dat medewerkers niet meer bang zijn, maar het kan wel helpen.’

Aan de andere kant betekenen milde klachten niet per definitie dat zorgmedewerkers thuis moeten blijven. ‘Een zorgmedewerker moet zo lang mogelijk in de lucht blijven’, zegt Cor-Jan van der Wal, voorzitter van het centraalmanagementteam van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. ‘Wij maken daarbij andere afwegingen dan andere groepen in de samenleving. Als je in een onmisbare positie zit, zul je met beschermingsmiddelen toch moeten werken. Wij moeten voor de mensen in Den Bosch en omstreken zorg kunnen blijven leveren.’

Natuurlijk, zegt Van der Wal, als je partner bewezen corona heeft, blijf je thuis. ‘Maar er zijn grijze gebieden, afhankelijk van het risico. De context van hoe iemand de snotneus heeft opgelopen, maakt uit. We proberen de landelijke richtlijnen te volgen, maar die moet je met verstand bekijken.’

Sowieso gaan zorgmedewerkers die negatief zijn getest, maar wel verkoudheidsklachten houden, gewoon aan het werk. Schmidt: ‘Als je iedereen zonder corona maar met keelpijn thuis laat blijven, kun je stoppen met het leveren van zorg. Dat is absoluut onmogelijk en niet nodig bovendien. Non-covid is non-covid, de test is maatgevend.’ Je moet die mensen wel elke paar dagen kunnen blijven testen, zegt Schmidt daarbij.

3. Houd reservepersoneel achter de hand

Er is een groot verschil tussen de coronaperiode van maart en april, en de komende maanden als het om de inzet van personeel gaat. Tijdens de lockdown lag alles stil, van de poliklinieken in de ziekenhuizen tot de dagbesteding in de verpleeghuizen. Van de werkplaatsen voor mensen met een beperking tot de planningsafdelingen die de roosters voor de operatiekamers maken.

Dat had één voordeel: de mensen die daar werken konden bijspringen op de afdelingen die wel wat extra handen konden gebruiken. Maar een nieuwe lockdown wil elke zorginstelling koste wat het kost voorkomen.

Daarbij komt dat de richtlijnen een stuk strenger zijn geworden voor medewerkers met klachten, en dat het nog maar de vraag is hoe vaak de kinderen van zorgmedewerkers naar school kunnen, als ook zijzelf of hun docenten verkouden worden.

‘De bezetting voor het najaar is een enorme zorg’, zegt Inge Borghuis, bestuurder bij Amstelring, een ouderenzorgorganisatie in Noord-Holland met vierduizend medewerkers. ‘Mensen vallen uit omdat ze wachten op een testuitslag, door de normale virussen, omdat ze corona oplopen, omdat ze hun opgespaarde vakantiedagen moeten opmaken. En dat in combinatie met hun afgenomen veerkracht, die minder is dan in het begin van corona. Ik merk zelf dat ik het gevoel krijg van: o nee, niet weer.’

Alle instellingen proberen noodroosters te maken, en zetten groepen van medewerkers op die flexibel zijn en overal kunnen inspringen. Gepensioneerde medewerkers staan weer in stand-bymodus, zegt Schmidt; verpleegkundigen die de zorg hebben verlaten staan weer in de startblokken. Toch is Borghuis er niet gerust op: ‘We zien nu al dat het bijna niet meer lukt extra uitzendpersoneel te werven.’

Uiteindelijk, zegt Borghuis, als het zelfs met extra personeel van de KLM en het leger niet lukt, ‘zullen we moeten  kijken of de verplichte 10 dagen quarantaine als een familielid besmet is nog haalbaar blijkt. Onze bewoners in de verpleeghuizen kunnen niet zonder zorg of een wasbeurt. En dat lukt niet via Zoom.’

Griepprik

Zorginstellingen roepen al hun medewerkers dringend op om de griepprik te halen. Dat kunnen zij niet verplichten, maar allemaal doen zij dit jaar – nog steviger dan anders – een moreel appèl op het personeel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden