Verkleed

Waarom is een man die een jurk aantrekt automatisch grappig en een vrouw in mannenkleren juist niet?

De stem een octaaf of wat lager. De pas iets steviger, zonder te veel met de heupen te draaien. Maar wat Glenn Close vooral doet om een man te zijn in Albert Nobbs: zozeer vergroeien met haar butlerkostuum dat niemand nog echt kijkt naar - bijvoorbeeld - het gebrek aan baardgroei.


Natuurlijk kreeg Close daarvoor een Oscarnominatie - net als haar ook als man verklede tegenspeelster Janet McTeer. Acteurs die echt hun best doen om tot de andere sekse te transformeren, kunnen de Oscaruitreiking immers meteen al in de agenda zetten: Felicity Huffman maakte kans op zo'n beeldje voor Transamerica (2005) en Barbra Streisand voor Yentl (1983); Hilary Swank won hem voor Boys don't cry (1999). Dustin Hoffman was genomineerd voor Tootsie (1982) en Jack Lemmon voor Some Like It Hot (1959).


Dit rijtje maakt meteen een opvallend verschil duidelijk: de genomineerde films waarin de vrouwelijke acteurs zich als man vermommen, zijn bloedserieus; maar als een man een vrouw speelt, heet het komedie. Dat komt doordat er aan de basis van de vrouwelijke verkleedpartijtjes vaak bittere ernst ligt: ze worden gedwongen om zich als een ander voor te doen, omdat de maatschappij ze anders niet accepteert. Net als Nobbs proberen ze daarom zo onopvallend mogelijk te integreren.


Natuurlijk figureren verklede vrouwen ook wel in komedies, zoals Whoopie Goldberg in The Associate (1996) of Julie Andrews in Victor Victoria (1982), maar ook dan hullen ze zich in een mannenpak omdat ze zo kansen krijgen die ze anders niet hebben. En films met verklede mannen als Tootsie en Mrs. Doubtfire (1993) willen de kijker ook heus wel een lesje leren over sociale ongelijkheid. Maar de acteurs uit die films benaderen hun rol veel lichtzinniger: ze spelen vrouwen die een stuk uitbundiger zijn en veel meer idiote maniertjes hebben dan degenen die ik ken.


Vooruit, misschien is het ook gewoon een kwestie van uiterlijk. Met hun harige benen en brede schouders hebben mannen in een jurk sowieso al snel iets komisch. Op internet circuleert een clipje voor gelijke rechten waarin Daniel Craig te zien is als vrouw. Het is lovenswaardig dat Craig zich daarvoor inzet en hij kijkt er behoorlijk serieus bij, maar toch. Het is James Bond in een jurk. Moeilijk.


En dat is een gevoel dat stiekem is aangeleerd. Want waarom zou een man zich moeten hullen in vrouwenkleren? De humor van films als White Chicks (2004) ligt in het feit dat het idee alleen al bespottelijk zou moeten zijn te willen transformeren tot een blank dom shopziek vrouwtje - sociaal gezien doet niemand vrijwillig een stap terug. Of Charlie Chaplin nu een jurk aantrekt, of John Travolta, geen man neemt de transformatie echt serieus en het publiek ook niet.


Het is fijn dat vrouwen van die ernstige rollen neerzetten om de sociale kloof tussen man en vrouw aan de kaak te stellen. Maar wat dat betreft zouden de rollen weleens omgedraaid mogen zijn. Ik zou wel eens een goede komedie willen zien die drijft op een vrouw die met een dikke knipoog een kerel speelt: een emotioneel geblokkeerde, testosteron-gestuurde, vloekende bootwerker, met liefde voor techniek en gadgets. Een actrice die voluit zou durven schmieren en in een film voor een groot publiek eens alle mannelijke maniertjes belachelijk maakt, zal pas echt iets betekenen voor de seksegelijkheid.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden