Verkiezingsuitslag toont gespleten Nederland

De kiezers hebben gisteren afgerekend met de gevestigde politieke partijen in het centrum. De PvdA en de VVD kregen de grootste klappen, maar ook het CDA boekte verlies....

Dat waren niet toevallig ook de partijen die vorig jaar de succesvolle campagne tegen de Europese Grondwet voerden. De kiezers zien globalisering, migratie en uitholling van de soevereiniteit van de natie als bedreigingen van hun bestaanszekerheid nu en in de toekomst.

De gevestigde partijen wilden het over deze kwesties niet hebben omdat ze er niet goed raad mee wisten. Na 2002 (Fortuyn) en 2005 (Europees referendum) heeft de kiezer in 2006 dus andermaal nee gezegd tegen de ‘oude politiek’ van het vermijden van brandende kwesties en duidelijke keuzes.

Het probleem is, dat de kiezers geen ja hebben gezegd. Niet tegen rechts, maar ook niet tegen links. CDA en VVD hebben het beleid van het kabinet-Balkenende tot inzet van de verkiezingen gemaakt. Beide partijen hebben verloren. De huidige coalitie kan dan ook niet doorgaan.

De VVD is zodanig onderuit gegaan dat de partij de komende tijd vooral met zichzelf bezig zal zijn. In de vijf maanden dat hij lijsttrekker is, heeft Rutte zijn leiderschap niet kunnen waarmaken (in juni stond de VVD nog op 33 zetels in de peilingen). Maar ook Verdonk heeft als nummer twee het falen van Rutte niet kunnen compenseren. Hetzelfde geld voor vicepremier Zalm. De kiezers hebben geen boodschap aan een partij waarvan de leiders onderling ruzie maken. Loutering in de oppositie ligt voor de hand. Henk Kamp lijkt de aangewezen persoon om als verzoener tussen de liberale en de conservatieve vleugel op te treden.

Het CDA is de grootste partij gebleven door een harde campagne tegen PvdA-leider Bos te voeren. Deze polarisatie zal de vorming van een kabinet ernstig bemoeilijken. Toch zal het CDA in de komende kabinetsformatie het initiatief moeten nemen.

De Partij van de Arbeid van Wouter Bos betaalt de prijs voor een gemakzuchtige verkiezingscampagne. De PvdA dacht slapend rijk te worden als gevolg van de impopulariteit van het kabinet en het succes bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart. Bos heeft zich geen enkel moment kunnen waarmaken als de alternatieve premier van het ‘bindende leiderschap’. Integendeel, hij liet zich zowel door de regeringspartijen als door de SP in de verdediging drukken.

Na de mislukte poging van 2003 om een CDA-PvdA-kabinet te formeren stond de PvdA op een kruispunt. De partij kon investeren in een linkse coalitie met GroenLinks en de SP, of een constructieve oppositie voeren en mede verantwoordelijkheid nemen voor een noodzakelijke modernisering van de verzorgingsstaat, de arbeidsverhoudingen en het onderwijs. Wouter Bos heeft geen van beide gedaan.

In de grote crises van de afgelopen drie jaar toonde de leider van de PvdA zich wankelmoedig. Hij nam deel aan de demonstratie op het Museumplein tegen het aanpakken van de privileges van oudere werknemer, maar distantieerde zich later van de vakbeweging. Hij stond toe dat de gekozen burgemeester door zijn senatoren om zeep werd geholpen. En hij schipperde tussen het ja- en het nee-kamp bij het referendum over de Europese grondwet.

De uitslag van gisteravond maakt de keuze voor Bos makkelijk. Een links avontuur met SP en GroenLinks zit er getalsmatig niet in, ook niet wanneer de ChristenUnie aanschuift. Een coalitie van PvdA en CDA, aangevuld met ChristenUnie, lijkt daarom voor de hand te liggen. Toch mag een coalitie van CDA, PvdA en SP niet op voorhand worden uitgesloten, hoe onwaarschijnlijk die combinatie ook lijkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden