ANALYSE

Verkiezingsprogramma D66 langs de meetlat

Een voor een presenteren de politieke partijen hun verkiezingsprogramma's. De Volkskrant legt ze langs de meetlat van verbeeldingskracht, originaliteit en politieke haalbaarheid.

null Beeld Bas van der Schot
Beeld Bas van der Schot

D66-leider Alexander Pechtold kondigde deze week bij Pauw aan dat hij stopt als zijn partij niet in een kabinet komt. Een ontboezeming die niet zonder risico is, want ook in de politiek geldt: Als je zegt dat je weggaat, ben je al een beetje weg.

D66 lijkt zich ook op te maken voor een andere toekomst. Pechtold was de man die de afgelopen jaren pleitte voor harde, maar volgens hem onvermijdelijke hervormingen - van de AOW-leeftijd tot de hypotheekrenteaftrek en de zorg. D66 kreeg daardoor een rechts imago. Met het nieuwe verkiezingsprogramma komt de klemtoon bij de sociaalliberalen weer iets meer op het woord sociaal te liggen. Of, zoals in het verkiezingsprogramma staat: 'Structurele ongelijkheid in kansen is een vorm van onvrijheid.'

MOTTO
Samen sterker - Kansen voor iedereen

BOODSCHAP
D66 omarmt de diversiteit van de multiculturele samenleving

OPVALLENDSTE ZIN
‘D66 wil muren afbreken in onze hokjesmaatschappij’

D66 AAN HET ROER

D66 gaat vooral de strijd aan met de tweedeling - een woord dat in het vorige verkiezingsprogramma één keer voorkwam, nu liefst achttien keer. De partij spreekt van een toenemende 'tweedeling in kansen, in belevingswerelden, in optimisme en pessimisme'.

De partij wil investeren in plekken waar mensen met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten - het onderwijs voorop. Als het aan D66 ligt gaan kinderen vanaf hun tweede jaar vier dagdelen per week naar school. Er moeten brede 'kindcentra' komen waar kinderen van verschillende afkomst met elkaar kunnen sporten en leren. Brede en meerjarige brugklassen moeten iedereen een tweede (en derde) kans geven. Stapelen en doorstromen wordt weer makkelijker in het onderwijs.

Op de arbeidsmarkt moeten 'outsiders' makkelijker een vast contract krijgen, al is de keerzijde dat werkgevers ook weer makkelijk iemand kunnen ontslaan. Vooral voor de 'insiders' met een vaste baan is dat minder aantrekkelijk.

D66 pleit ook voor 100.000 nieuwe sociale huurwoningen. Organisaties als politie, defensie, onderwijs en publieke omroep moeten meer nadruk leggen op diversiteit - 'een kracht die ons verrijkt', aldus D66. De partij wil 'muren afbreken in onze hokjesmaatschappij'.

Het milieu is een ander speerpunt. In 2050 moet de CO2-uitstoot 95% omlaag, alle kolencentrales gaan dicht, er komt een vorm van rekeningrijden, zelfrijdende auto's krijgen ruim baan, Nederland moet een recycle-economie worden zonder afval.

D66-lijsttrekker Alexander Pechtold presenteert het concept-verkiezingsprogramma van zijn partij voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Beeld anp
D66-lijsttrekker Alexander Pechtold presenteert het concept-verkiezingsprogramma van zijn partij voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017.Beeld anp

ORIGINALITEIT

Net als veel andere partijen was D66 de afgelopen jaren vooral gericht op de economie. Dat de partij de aandacht nu verlegt naar meer sociaal-culturele thema's past bij een bredere tendens in Nederlandse politiek. De crisis is voorbij, nu gaat de blik naar de maatschappelijke uitdagingen.

Het electoraat van D66 is de laatste jaren bovendien veranderd. In het verkiezingsprogramma wordt trots vermeld dat de partij bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen sterk is gegroeid onder minderheden. Ten koste van de PvdA, maar dat staat er niet bij. De partij vertegenwoordigt de multiculturele samenleving en probeert antwoorden te vinden op zaken als discriminatie en segregatie.

Het 232 pagina's dikke verkiezingsprogramma roept daarmee ook echo's op van andere partijen. D66 wil 'gelijke kansen' in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en de woningmarkt - iets waar partijen als PvdA en SP ook al mee bezig zijn. Meer sociale woningbouw is ook een onderwerp dat bij de meeste linkse partijen al langer op de agenda staat.
De passages over duurzaamheid doen erg denken aan het GroenLinks van Jesse Klaver, een andere potentiële rivaal van Pechtold.

De sneren in het verkiezingsprogramma gaan juist richting Geert Wilders, maar ook Mark Rutte. Zo vindt D66 het idee dat minderheden beter hun best moeten doen en zich moeten invechten 'getuigen van angst, luiheid of desinteresse'.

PLUSPUNT
+ D66 blijft zich profileren als onderwijspartij.

MINPUNT
- PvdA, SP en GroenLinks richten zich al langer op de tweedeling.

POLITIEKE HAALBAARHEID

D66 snakt naar het pluche en is met dit programma voor veel partijen een aanvaardbare partner. De afgelopen jaren bestuurde de partij al vanuit de oppositiebankjes mee. Maar na een decennium in de oppositie wil Pechtold nu weer naar de Trêveszaal. In het programma worden alvast enkele ministersposten gecreëerd. Zo wil D66 een minister van Europese zaken - 'een zwaargewicht' - naast de gewone minister van Buitenlandse Zaken. Ook moet er een minister komen voor digitale grondrechten en dient het ministerie van Veiligheid en Justitie weer gesplitst te worden.

Grote bedreiging blijft voor D66 een mogelijke tweestrijd tussen een kandidaat van rechts en een kandidaat van links. Als middenpartij verliest D66 dan vaak in de laatste weken van de campagne terrein. Pechtold zal er in zijn vermoedelijk laatste verkiezingsstrijd alles aan doen om dat scenario te voorkomen.

PLUSPUNT
+ D66 heeft 10 zetels in de Eerste Kamer en is daardoor moeilijk te passeren voor een meerderheidskabinet.

MINPUNT
- Het is de partij al eerder overkomen.

HOOFDPUNTEN

• Hervorming van de arbeidsmarkt: Er komen alleen nog contracten van onbepaalde duur. Ontslagrecht wordt wel versoepeld.

• Experimenten met 'neutrale sollicitaties en promotieprocedures' om discriminatie tegen te gaan.

• Nieuw pensioenstelsel. Minder collectief, meer op het individu gericht.

• Hypotheekrente wordt verder afgebouwd. In ruil gaat belasting op arbeid omlaag.

• Meer geld voor onderwijs.

• D66 wil dat een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) makkelijker wordt afgegeven. Nu lopen te veel jongeren te snel een baan mis, omdat ze in contact zijn geweest met de politie.

• Twaalf weken ouderschapsverlof voor vaders en meermoeders.

• Geen referendum over een Nexit.

• Het inkomen van de koning moet voldoen aan de Balkenendenorm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden