Verkiezingsnederlaag drijft Merkels coalitie uiteen op immigratiebeleid

Bondskanselier Merkel zal haar vluchtelingenbeleid onveranderd doorzetten, ondanks de verkiezingswinst die anti-immigratiepartij Alternative für Deutschland zondag heeft geboekt in drie deelstaten. 'Ik ben nog altijd overtuigd van een Europese oplossing', zei Merkel in haar persconferentie. Seehofer, de leider van zusterpartij CSU, sprak haar een kwartier later fel tegen: 'Na deze nederlaag kun je niet vasthouden aan de huidige koers.'

Merkel tijdens de persconferentie. Beeld reuters

De deelstaatverkiezingen in Baden-Württemburg, Saksen-Anhalt en Rijnland-Palts waren de eerste verkiezingen waar de Duitse kiezers hun mening over Merkels relatief ruimhartige vluchtelingenpolitiek konden geven. De grote winst van nieuwkomer Alternative für Deutschland, de partij die een bovengrens van nul vluchtelingen propageert, laat zien dat een aanzienlijk deel van het electoraat niet meer gelooft in het 'Wir schaffen das' van bondskanselier Merkel.

'Het was een zware dag voor het CDU', zegt Merkel. Ze erkent dat veel kiezers een proteststem tegen haar regering hebben uitgebracht. 'Veel kiezers vinden dat de regering nog geen bevredigende oplossing voor de vluchtelingencrisis heeft gevonden. Ook vinden kiezers het lastig dat de CDU en haar Beierse zusterpartij CSU het niet altijd eens zijn over het immigratiebeleid.' De CSU vormt in het nationale parlement één fractie met de CDU. De CSU stelt zich verkiesbaar in Beieren, de CDU in de andere deelstaten.

Toch wil Merkel vasthouden aan haar vluchtelingenbeleid. 'Ik ben ervan overtuigd dat we een Europese oplossing nodig hebben, en die overtuiging is vandaag niet aangetast. Een oplossing vind je niet in een dag. De huidige koers is goed, dus die ga ik niet veranderen.'

CSU-leider Horst Seehofer heeft zich in zijn persconferentie direct na Merkel fel uitgesproken over het besluit van de bondskanselier. 'Zondag heeft er een politieke aardbeving plaatsgevonden. De verkiezingsuitslag is zonder twijfel het gevolg van de vluchtelingenpolitiek van de afgelopen maanden. Het antwoord daarop kan niet zijn dat de regering aan de huidige koers vasthoudt. Wij als CSU willen dat het vluchtelingenbeleid wordt veranderd.'

De uitslagen zijn genuanceerder dan alleen afkeuring voor Merkels opendeurenbeleid, benadrukt Duitsland-correspondent Sterre Lindhout. In Baden-Württemburg en Rijnland-Palts wonnen respectievelijk Grünen-leider Kretschmann en SPD-leider Dreyer, die Merkel ondersteunen in haar opendeurenbeleid, ten koste van de lokale CDU-leiders die zich van dat beleid distantieerden.

Beatrix von Storch, Frauke Petry en Albrecht Glaser van de AfD reageren op de eerste uitslagen. Beeld afp

Officiële uitslagen

Baden-Württemburg (143 zetels)
CDU: 42; Grüne: 47, SPD: 19, FDP: 12, AfD: 23.

Saksen-Anhalt (87 zetels)
CDU: 30, Linke: 17, SPD: 11, Grüne: 5, AfD: 24

Rijnland-Palts (101 zetels)
SPD: 39, CDU: 35, Grüne: 6, FDP: 7, AfD: 14

Bron: Tagesschau.

AfD maakt overtuigend debuut

De AfD maakte een succesvol debuut in alle drie de deelstaten: in Baden-Württemburg werden 23 zetels behaald, in Saksen-Anhalt 24 en in Rijnland-Palts 14. Nog nooit wist een Duitse partij zoveel zetels te binnen te slepen bij een eerste verkiezingsdeelname. De partij weet kiezers die normaal niet stemmen naar de stembus te lokken.

De kans dat dit tot pluche in de deelstaten leidt, is miniem. De partijen die het grootste zijn geworden, hebben een coalitie met de AfD uitgesloten; en AfD-voorzitter Frauke Petry en vicevoorzitter Alexander Gauland hebben aangegeven voorlopig liever oppositie te voeren.

Gevoelige nederlaag

De gevestigde partijen staat een moeizame coalitievorming te wachten. De huidige drie coalities zijn na de verkiezingen te klein om een meerderheid te vormen. De winnende partijen moeten op zoek naar twee coalitiegenoten, iets dat in Duitsland uitzonderlijk is.

In Baden-Württemburg zijn de Groenen met 47 zetels de grootste. Als zij een coalitie smeden met het CDU leidt dat tot een uitzonderlijke situatie: het CDU is niet gewend de kleinere coalitiepartij te zijn en zeker niet voor een groene minister-president.

Het gevoeligst ligt de CDU-nederlaag in Rijnland-Palts, aldus correspondent Sterre Lindhout. Daar won sociaal-democraat Dreyer tegen de verwachtingen in van Julia Klöckner, die door velen wordt gezien als opvolger van Merkel.

SPD-leider Malu Dreyer versloeg CDU-leider Julia Klöckner. Beeld epa

'Zo doorgaan is geen optie'

Analyses over de verrassende verkiezingsuitslagen vulden de Duitse ochtendkranten. Der Spiegel waarschuwde de gevestigde partijen. Als zij zich allemaal blindelings achter de vluchtelingenpolitiek van Merkel scharen, blijft er voor de kiezer die aan dat beleid twijfelt niets anders over dan de AfD.

Bild maakt de nieuwkomer liever een compliment. Zij betoogt dat het goed is voor de Duitse democratie dat een groep Duitsers die de afgelopen jaren wegbleef bij de verkiezingen nu is gaan stemmen.

'Wake up-call' schreef het Handelsblatt op haar voorpagina, met daarbij een Merkel die moeite heeft twee gewichten, de CDU en SPD, omhoog te houden. Ook hier klonk een waarschuwing in het commentaar: 'Op deze manier doorgaan is geen optie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.