Nieuws RTL-debat

Verkiezingsdebat op RTL: de coalitie laat zich niet uiteenspelen

Niet de provinciale lijsttrekkers traden aan bij het tv-debat voor de komende verkiezingen, maar de acht Tweede Kamerleden die de koers van het land bepalen. Want het draaide om landelijke thema’s (klimaat, migratie, traditie) en stond in het teken van de toekomst van Rutte III.

Fractievoorzitters (VLNR) Geert Wilders (PVV), Klaas Dijkhoff (VVD), Rob Jetten (D66), Lodewijk Asscher (PVDA) en Sybrand Buma (CDA), voorafgaand aan het RTL Verkiezingsdebat in de Rode Hoed. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het was op z’n zachtst gezegd een opmerkelijk RTL-debat, donderdagavond in de Rode Hoed in Amsterdam. Een debat naar aanleiding van verkiezingen die bedoeld zijn voor de Provinciale Staten en indirect de samenstelling in de Eerste Kamer bepalen, maar waar de provinciale lijsttrekkers of Eerste Kamer-aanvoerders ontbraken. Wie er wel waren: de fractievoorzitters van de acht partijen in de Tweede Kamer die het best scoren in de peilingen. 

Kloppen die peilingen, dan verliest de regeringscoalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie vrijwel zeker haar meerderheid in de senaat. Steun vanuit de oppositie is daarna nodig om wetsvoorstellen door beide Kamers te loodsen. Welke oppositiepartijen zijn bereid om een kabinet dat niet het hunne is te stutten? En misschien nog wel belangrijker: wat is hun prijs?

Van PVV en SP was op voorhand al duidelijk dat zij de coalitie geen helpende hand zouden bieden. Zowel Geert Wilders (‘Stem Rutte weg’ ) als Lilian Marijnissen (‘20 maart is een Rutte-referendum’) presenteert de verkiezingen als een buitenkansje voor de kiezer om het kabinet vroegtijdig de nek om te draaien. Ook PvdA-leider Asscher zei eerder dat hij de coalitie niet wilde steunen, maar liet in het RTL-debat de deur op een kier staan. ‘Er zal een‘enorme koerswijziging nodig zijn’, zei Asscher over eventuele gedoogsteun, maar als toekomstige coalitievoorstellen lijken op het verkiezingsprogramma van de PvdA wil hij ze ‘dolgraag steunen’.

Wilders trapte het debat af met een gimmick: hij daagde de afwezige VVD-premier Mark Rutte uit, een strategie die beide partijen bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen geen windeieren legde. ‘Is hij er niet? Oh, dan maar zijn assistent Klaas Dijkhoff’, sneerde de PVV’er. Volgens Wilders merkt de gewone Nederlander niets van het aantrekken van de economie, iets wat de VVD-fractievoorzitter tegensprak. Steeds meer mensen hebben het beter, zei Dijkhoff, al is het land nooit af. ‘U kunt al net zo goed liegen als Rutte’, besloot Wilders.

De premier zal met meer aandacht hebben gekeken naar de bijdragen van GroenLinks en Forum voor Democratie. Partijen die (selectieve) steun eerder niet wilden uitsluiten of zeer onduidelijk waren over hun ambities en waarmee het kabinet een meerderheid zou kunnen behalen. Al vroeg in het debat legde GroenLinks-leider Jesse Klaver zijn eis op tafel: een CO2-heffing voor het bedrijfsleven. Is de coalitie daartoe bereid, dan is GroenLinks ‘heel erg bereid om samen te werken met iedereen’, aldus Klaver.

FvD-leider Thierry Baudet wil ‘het GroenLinks-kabinet’ juist de andere kant optrekken: hij eiste dat de Klimaatwet van tafel gaat. In die wet is onder meer afgesproken dat in 2050 de CO2-uitstoot met 95 procent verminderd moet zijn. Klimaatverandering is van alle tijden, sprak Baudet, en dus is er geen reden om geld uit te geven aan de energietransitie, zeker niet als vervuilende landen als China en India niet meedoen. Een standpunt waarop hij fel werd aangevallen door Klaver en D66-leider Rob Jetten. ‘De manier waarop ik continu in de rede word gevallen, komt voor mij nogal schreeuwerig over’, klaagde Baudet.

Speciale aandacht ging uit naar de confrontatie tussen Baudet en Rob Jetten, beiden onervaren in grote tv-debatten en elkaars tegenpolen. Jetten had vooraf gezegd dat hij de FvD-leider zou uitdagen en gooide hem diens wens voor een Nexit voor de voeten. ‘U wil de chaos uit Engeland, die we elke dag op tv zien naar ons land halen. Een land waar zelfs een noodplan klaarligt om de koningin te evacueren.’ Liever een Nexit dan een Europese superstaat, antwoordde Baudet. ‘Er zijn zelfs plannen voor een Europees leger!’

Marijnissen en PvdA-voorman Lodewijk Asscher vielen de afgelopen kabinetten-Rutte aan op het verwaarlozen van de politie, zorg en onderwijs. Daar moest CDA-leider Sybrand Buma niets van weten. ‘Verwaarloosd? Noem mij één land waar het beter is. Dan is de hele wereld verwaarloosd.’ De SP heeft bovendien makkelijk praten, ging Buma door, als partij die ‘al 25 jaar aan de zijlijn staat’. En was Asscher niet zelf vicepremier in het vorige kabinet? Juist Asscher heeft de publieke sector ‘gesloopt’, haakte Wilders dan ook in.

Thuis voor de buis kon Rutte tevreden toezien hoe de oppositie de coalitie niet uiteen wist te spelen. Een van de weinige kansen daarop, toen Dijkhoff in een discussie over Zwarte Piet verklaarde dat ‘tradities beschermd moeten worden’ en dat een grote meerderheid zich niet hoeft aan te passen aan een kleine groep klagers, ging verloren omdat Dijkhoff met enkel oppositieleden in de ring stond. Waarom de politici überhaupt moesten debatteren over Zwarte Piet was Asscher overigens een raadsel. ‘Het is potdorie 7 maart.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.