Verkiezingsdebat is mislukt amusement

Verkiezingen zijn, zoals wij allemaal weten, het feest van de democratie. Tv-debatten zijn een vast onderdeel van dat feest. Je moet dan natuurlijk niet in Nederland wonen. Dan gaan verkiezingen voor een irrelevante bestuurslaag, de Provinciale Staten, over de verkiezing van een bestuurslaag, de Eerste Kamer, waarvan een groot deel van de kiezers niet weet dat ze bestaat of wat de rol is. De thematiek van de campagnes heeft ook niets met de Provinciale Staten of de Eerste Kamer te maken, maar gaat gewoon over die andere Kamer.


Dat kiezers niet weten wat de rol is van de Eerste Kamer, is niet zo heel verwonderlijk. Zelf lijken de politieke partijen dat ook niet te weten. Partijen die voor afschaffing van de Eerste Kamer zijn, blazen de rol moeiteloos op, terwijl de huidige gedoog/regeringscoalitie onduidelijke signalen afgeeft over wat het gevolg is van het niet-behalen van een meerderheid. We hebben de Provinciale Staten en de Eerste Kamer nu eenmaal, dus we houden verkiezingen. Niemand zal het allemaal kunnen begrijpen, maar het is in ieder geval wel democratisch en zomaar even veranderen doe je het ook niet.


Je zou verwachten dat partijen wel invloed kunnen uitoefenen op de vorm van de verkiezingsdebatten. Laten we naar het debat van maandagavond kijken. Het debat duurt een uur, dat is vrij kort als er zes deelnemers zijn. Dat is echter niet erg, het debat is niet bedoeld om kiezers te informeren. Het gaat om televisie en daarbij laten we niks aan het toeval over, stellingen worden vooraf met de deelnemers afgestemd. Het is dan ook niet verwonderlijk dat een van de twee debatleiders (waarover later meer) de heer Roemer bij het voorstellen al even kan vragen om oneliners. Nou, we kunnen gerust gesteld zijn, die heeft hij! Waar de voorstelronde toe dient is niet duidelijk. Wel kan een paar keer naar het aantal bijbanen van een aantal deelnemers worden geïnformeerd. Bijbanen staan voor bijverdiensten en dus voor zakkenvullers. Dat inhoudelijke punt is door de presentatoren dan gemaakt. Maar waarom het wordt gemaakt?


Dan het format. Twee sprekers staan tegenover elkaar en kijken elkaar recht in het gezicht aan. Na een inleidende ronde, waarin voorgekookte praatjes worden gehouden, mogen ze vijf minuten met elkaar in debat. Dat levert natuurlijk niks op. Iedereen weet dat als je twee mensen tegenover elkaar zet en je bewaakt de tijd niet, ze op een geven moment door elkaar gaan praten. De beleefdste deelnemer trekt vervolgens aan het kortste eind. Zo ook hier, Roemer kreeg veel meer tijd dan Hermans, waarbij de laatste ook geregeld werd onderbroken. De rol van de presentator is die van geamuseerde toeschouwer. Het publiek gedraagt zich als bij een voetbalwedstrijd, voorstanders worden hartstochtelijk toegejuicht. Bij een normaal debat richten sprekers zich vaak tot het publiek, dat heeft een verhelderende werking op het debat. Hier zijn de deelnemers echter alleen met elkaar bezig.


Het is bij elk debat moeilijk een evenwicht te vinden tussen voorbeelden, dossierkennis en de algemene lijn die achter keuzen zit. Omdat alles is voorgekookt en hijgerig naar voren moet worden gebracht, valt de grote lijn helemaal weg. Voorbeelden, niet alleen uit Oost-Nederland, maar ook uit het zuiden en zelfs uit het westen van het land moeten aantonen hoe erg het allemaal is. Dat wordt afgewisseld met detailkennis, die bewijzen dat men zich niet meer op de kosten van een halfje wit laat pakken.


Ik stel voor dat partijen eens met de omroepen om de tafel gaan zitten om te bespreken hoe het wel kan. Er zijn uit omliggende landen voldoende voorbeelden hoe dat moet. Geef het publiek een echte rol door het vragen te laten stellen. Vragen die wel bij de redactie maar niet bij de politieke kopstukken bekend zijn. Spreek met het publiek af dat het stil is, maak afspraken over spreektijden. Kortom: maak er weer een debat van in plaats van niet-geslaagd amusement.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden