Verkiezingscampagne VS lijdt onder oorlogstaal

Zestien jaar nadat hij door Ronald Reagan werd verslagen in de strijd om het Witte Huis is Walter Mondale weer terug in de Amerikaanse politiek....

De 74-jarige Mondale moet Paul Wellstone vervangen, de Democratische senator uit Minnesota die afgelopen vrijdag met zijn campagnevliegtuigje neerstortte. Uit vrees de zetel van Wellstone kwijt te raken, gingen de Democraten meteen naarstig op zoek naar een kandidaat met voldoende bekendheid om een week voor de verkiezingen nog kans te maken tegen de Republikein Norm Coleman.

Volgens politicoloog Steven Schier uit Minnesota is het nog de vraag of de aanhangers van Wellstone, veruit het meest linkse lid van de Senaat, automatisch hun stem zullen geven aan de voormalige vice-president. 'Mondale is een Democraat van de oude stempel. Veel jonge kiezers kennen hem nauwelijks', zegt hij.

De Democraten kunnen het zich echter niet veroorloven Wellstones zetel te verliezen. Op het moment hebben de Democraten met 50 tegen 49 zetels net de meerderheid in de Senaat, dankzij het deserteren van de Republikein Jim Jeffords die nu als onafhankelijke in de Senaat zit. Eén zetel minder zou betekenen dat de Republikeinen weer het roer overnemen, aangezien ze dan kunnen rekenen op de stem van vice-president Dick Cheney, die de Senaat voorzit.

Aanvankelijk gingen de Democraten ervan uit dat ze de Senaat met gemak in handen zouden kunnen houden. De partij hoopte zelfs het Huis van Afgevaardigden te kunnen heroveren op de Republikeinen, die het Huis in 1994 in handen kregen.

De geschiedenis leert dat de partij die het Witte Huis bezet, vaak bij de tussentijdse Congresverkiezingen - om de twee jaar staat het hele Huis en eenderde van de Senaat op het spel - zetels kwijtraakt.

De Democraten hoopten bovendien te kunnen profiteren van de bezorgdheid van de kiezers over de economische neergang en de schandalen in het Amerikaanse bedrijfsleven. Maar ook al blijkt uit opiniepeilingen dat de meerderheid van de Amerikanen vindt dat het de verkeerde kant op gaat met de Verenigde Staten, de Democraten lijken nauwelijks effect te sorteren met de klassieke vraag: 'Hebt u het nu beter dan twee jaar geleden?'

Het economische debat wordt volgens Jim Henson, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Texas, volledig overstemd door het geroffel op de oorlogstrom in Washington. Behalve Saddam Hussein heeft ook de sluipmoordenaar die drie weken lang Washington en de Amerikaanse media in zijn ban hield, volgens hem roet in het eten van de Democraten gegooid. 'Zelfs hier in Texas werd de verkiezingscampagne helemaal ondergesneeuwd door het nieuws over de sluipmoordenaar', zegt Henson.

De vraag wie de macht krijgt in de Senaat, hangt af van een zevental races waarin de Democratische en de Republikeinse kandidaten nek aan nek liggen. De Republikeinse senator Tim Hutchinson uit Arkansas dreigt zijn zetel te verliezen aan de Democraat Mark Pryor. Hutchinson, een ultra-conservatieve, diep religieuze fatsoensrakker die een van de felste critici was van president Clinton tijdens het Lewinski-schandaal, heeft het bij een deel van de kiezers verbruid doordat hij zijn vrouw verruild heeft voor een jonge stafmedewerkster.

Om het Hutchinson nog eens extra in te wrijven, sturen de Democraten deze week hun geheime wapen naar Arkansas: Bill Clinton, die zelf uit de staat komt. 'Er is hier geen politicus die ook maar eenduizendste van zijn charisma heeft', zei een Republikeinse campagnemedewerker al bezorgd.

In Missouri lopen de Democraten het risico de zetel te verliezen van Jean Carnahan. Zij belandde twee jaar geleden in de Senaat als opvolgster van haar man, die vlak voor de verkiezingen neerstortte met een campagnevliegtuigje. Ook al was hij dood, Mel Carnahan haalde uiteindelijk toch meer stemmen dan zijn Republikeinse rivaal, John Ashcroft.

Voor president Bush staat het meeste op het spel in South Dakota, de thuisstaat van de Democratische leider in de Senaat, Tom Daschle. De president komt deze week al voor de derde keer naar de staat om campagne te voeren voor de Republikeinse kandidaten voor de Senaat en het Huis, John Thune en William Janklow. Vooral Thune heeft zijn nauwe banden met Bush gebruikt om de kiezers ervan te overtuigen dat ze hem naar Washington moeten sturen. Als hij het toch tegen zijn Democratische rivaal Tim Johnson aflegt, zou dat een flinke vernedering zijn voor Bush.

De kans dat de Democraten het Huis van Afgevaardigden op de Republikeinen heroveren, is volgens de meeste waarnemers tamelijk klein, ook al hebben de Democraten slechts zes zetels winst nodig. Veruit de meeste zittende kandidaten zullen zonder moeite winnen. Slechts in zestien districten is sprake van een nek-aan-nek-race. Het probleem is dat de Democraten al die zetels zullen moeten winnen, willen ze een meerderheid krijgen in het Huis.

Het enige lichtpuntje voor de Democraten is dat ze waarschijnlijk wel een aantal gouverneursposten op de Republikeinen zullen heroveren, waaronder die in grote staten als Illinois, Michigan en Pennsylvania. Dat is gunstig voor iedere Democraat die het in 2004 tegen president Bush gaat opnemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden