Voorbeschouwing

Verkiezingen Oekraïne: gloort er hoop of dreigt verdere escalatie?

De verkiezingen van aanstaande zondag in Oekraïne moeten de onrust beteugelen en de stabiliteit terugbrengen. Maar is dat wel mogelijk in een land waar pro-Russische separatisten in het oosten van het land in een bloedig gevecht verwikkeld zijn met het Oekraïense leger? En hoe gaat Poetin reageren? Een voorbeschouwing.

Activisten van de pro-Europese Maidan-beweging checken het laatste verkiezingsnieuws op hun mobiel en laptop.Beeld epa

De Oekraïners hebben een roerig jaar achter de rug: de weigering van president Janoekovitsj om een associatieverdrag met de Europese Unie te tekenen, grootschalige protesten, het aftreden van de president, de Russische inlijving van een stuk land (de Krim) en gevechten tussen pro-Russische separatisten in het oosten en het Oekraïense leger. Die vinden nog altijd plaats. Gisteren vielen er zeker dertien doden, het grootste aantal onder het leger tot nu toe, toen separatisten een grenspost aanvielen. Hun doel is duidelijk: de verkiezingen verstoren. De separatisten zien niets in een nieuwe pro-Westerse regering en geven de voorkeur aan aansluiting bij Rusland.

Ze hebben succes in hun pogingen om de stembusgang te verstoren. In de zelfuitgeroepen Volksrepublieken Donetsk en Loegansk, waar tien procent van de bevolking woont, zal naar verwachting maar één op de tien stembureaus geopend zijn. Leden van de kiescommissie voelen zich geïntimideerd en ook de bevolking staat niet te springen om een stem uit te brengen in een regio waar de kans op aanslagen, ontvoeringen en mishandeling de laatste maanden almaar groter is geworden.

(Tekst loopt door onder de foto)

Een separatist in de 'Volksrepubliek Donetsk' heeft twee stemboxen gestolen in een poging om de verkiezingen van zondag te verstoren.Beeld epa

'Chocoladekoning' is favoriet
Hoe anders is de situatie in het westen van het land, waar het pro-Europese gedeelte van het volk woont. Volgens een peiling kan de opkomst daar tijdens de verkiezingen oplopen tot 70 à 80 procent, een beduidend hoger percentage dan tijdens vorige verkiezingen. De bevolking geeft hiermee een signaal af: elke stem is een stem voor Europa.

Grote favoriet onder deze kiezers is Petro Porosjenko, ook wel bekend als de chocoladekoning. Hij is namelijk eigenaar van snoepgoedproducent Roshen en bezit tevens een populair Oekraïens televisiestation. Niet alleen is hij ontzettend rijk (zijn vermogen wordt geschat op 727 miljoen euro), hij heeft ook politieke ervaring als minister van Buitenlandse Zaken en Economische Zaken.

Porosjenko is een van de weinige oligarchen die niet tot de kliek van ex-president Janoekovitsj behoort. Hij is ook nog eens uitgesproken pro-Europees. Ofwel: de perfecte kandidaat voor de westers gezinde Oekraïner. Toch is zijn zege allerminst een feit. In de jongste peilingen schommelt hij op 47 procent, net iets onder de benodigde 50 procent om zich na de eerste ronde al tot absolute winnaar te mogen kronen. Blijft hij daaronder steken, dan zal op 15 juni een tweede ronde plaatsvinden waarin de twee beste kandidaten het tegen elkaar opnemen.

Kanshebbers zijn naast Porosjenko onder meer ex-premier Joelia Timosjenko en Sergej Tigipko, een bankier en de ex-minister van Economische Zaken.


Enorme veiligheidsoperatie


De verkiezingen van aankomende zondag zijn een enorme veiligheidsoperatie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken zet 55.700 politieagenten en 20.000 vrijwilligers in. Alleen al in de hoofdstad Kiev zullen er 8.300 veiligheidsagenten aanwezig zijn. In totaal zullen er over het hele land 32.000 kiesbureaus geopend worden, waar ongeveer 1.000 waarnemers worden verwacht.

'Chocoladekoning' Petro Porosjenko.Beeld ap

Reactie Poetin
De uitkomst van de verkiezingen is allesbepalend voor de reactie van Poetin. Vandaag gaf de Russische president al aan dat hij de uitslag zal respecteren, maar daarmee is nog niet alles gezegd. Hoewel niet uitgesproken, heeft Poetin waarschijnlijk een duidelijke voorkeur. Sergej Tigipko sluit het meest aan bij zijn profiel. Hij is een vertrouweling van Jankoevitsj, de man die volgens Poetin - zo zei hij deze week - nog altijd de legitieme president van Oekraïne is. Tigipko is, net als Poetin, kritisch over het interim-bewind in Kiev en is daarom populair in het oosten van het land, waar de meeste etnische Russen wonen.

Ook Porosjenko kan Poetin vermoedelijk bekoren. Hij mag dan wel pro-Europees zijn, de chocoladekoning heeft aangegeven dat hij voorstander is van het toekennen van meer autonomie aan de oostelijke regio's van Oekraïne. Bovendien wil hij de relatie met Rusland verbeteren door meer samenwerking op economisch gebied.

Een heel ander verhaal wordt het als Timosjenko de verkiezingen wint. Zij voert van alle kandidaten het meest anti-Russische beleid. Deze week riep de ex-premier de hulp van Amerika en Engeland in om 'Oekraïne te beschermen tegen elke mogelijke interventie vanuit Rusland'. En dan is er nog iets: Timosjenko wil dat Oekraïne zich aansluit bij de NAVO, een stap die Poetin te allen tijden wil voorkomen.

Er zijn meer kanshebbers die de Russische president waarschijnlijk tegen de borst stuiten. Anatoli Gritsenko, ex-minister van Defensie, en Oleg Ljasjko, leider Radicale Partij, bijvoorbeeld. Beiden zijn voorstander van het opbouwen van een sterk Oekraïens leger. Ogenschijnlijk om het land beter te beschermen tegen een Russische interventie.

Mocht een van deze drie kandidaten winnen, dan zal dat tot verdere spanning tussen de twee landen leiden met alle gevolgen van dien: meer sancties, verstoorde handelsrelaties, verdere isolatie.

Optimistisch
Het kan dus, kortom, twee kanten op gaan. Vadim Khramov, werkzaam voor het IMF en een van de meest gehoorde opiniemakers in Oekraïne, ziet het vooralsnog van de zonnige kant. 'Oekraïne zal vermoedelijk constitutionele hervormingen doorvoeren met een verdere decentralisatie en een vorm van federalisering', zegt hij tegen het Amerikaanse zakentijdschrift Forbes. Hij doelt daarmee op de vergrote autonomie van de deelstaten Donetsk en Loegansk.

Daarnaast kan Rusland na de verkiezingen niet langer beweren dat het zijn leger inzet tegen een 'niet legitieme' regering; de volgende president wordt immers middels legitieme verkiezingen verkozen. Het IMF-programma zal volgens Khramov ook gaan bijdragen aan een stabieler Oekraïne. 'Het staat Oekraïne toe om zijn schulden af te betalen, zoals de gasrekeningen, en in het algemeen zijn schuld te verlagen.'

Optimisme, dat is misschien net dat beetje dat Oekraïne op dit moment nodig heeft.

Een gebouw nabij het Onafhankelijkheidsplein in Kiev is behangen met de Oekraïense vlag.Beeld epa
Mokken met een foto van presidentskandidaat Joelia Timosjenko en (rechts van haar) Vitaly Klitsjko, die burgemeester van Kiev hoopt te worden.Beeld epa

Bekijk hieronder de verkiezingsboodschap van de Britse minister van Buitenlandse Zaken William Hague aan het Oekraïense volk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden