Een man brengt zijn stem uit tijdens gouverneursverkiezingen in St.-Petersburg.

Analyse

Verkiezingen in Moskou worden steeds corrupter, maar de oppositie zit niet stil

Een man brengt zijn stem uit tijdens gouverneursverkiezingen in St.-Petersburg. Beeld AFP

Een zomer van protesten is zondag ten einde gekomen met lokale verkiezingen in Moskou. Ook in andere delen van het land gingen Russen naar de stembus. De controversiële verkiezingen geven een indruk over de staat van president Poetins bestel.

1. Verkiezingen verlopen steeds verdachter

Het bericht kwam zondagavond bij het sluiten van de stembussen in Moskou: de organisatie die de exitpoll zou leveren, besloot geen exitpoll te leveren. Te weinig mensen wilden vertellen wat ze gestemd hebben, zei de organisatie die onder controle staat van het Kremlin. De oppositie vertrouwt het niet. ‘We weten allemaal wat dit betekent’, tweette Leonid Volkov, de rechterhand van oppositieleider Aleksej Navalny. ‘Sterkte en moed aan alle waarnemers.’ Oftewel: de exitpolls zijn volgens Volkov zo beroerd voor Poetins partij Verenigd Rusland, dat de autoriteiten besloten hebben de polls geheim te houden en ondertussen de officiële uitslag aan te passen.

Ook voor Russische begrippen kenmerkte de aanloop naar de lokale verkiezingen zich door veel ondemocratische trekjes. Vorige keren mochten er nog kandidaten meedoen die kritisch waren op het beleid van de regeringspartij. Die tijd is voorbij. Tientallen onafhankelijke kandidaten werden uitgesloten, zodat er alleen nog politici meededen van Verenigd Rusland of van partijen uit de systeemoppositie: partijen die naar de pijpen dansen van Verenigd Rusland of opgezet zijn als schijnoppositie. Bij de gouverneursverkiezing in Sint-Petersburg werden zelfs kandidaten van de systeemoppositie uit de race gehaald.

Uit heel Rusland doken zondag video’s op van stembusvervalsingen. Te zien is hoe mensen stapels biljetten in stembussen proppen. In een stemlokaal in Tatarstan stond de voltallige kiescommissie de stembussen te vullen. Een vrouw in Sint-Petersburg vertelde aan een oppositiepartij dat ze 3.000 roebel (40 euro) aangeboden kreeg om honderden valse biljetten voor de kandidaat van Verenigd Rusland in stembussen te gooien.

2. De crisis van Poetins partij zet voort

De kandidatenlijsten waren zondag veelzeggend: geen enkele kandidaat van Verenigd Rusland deed in Moskou mee onder de vlag van Verenigd Rusland. Gezien haar slechte imago leek het de regeringspartij kansrijker om kandidaten te registreren als ‘onafhankelijke kandidaten’. Zelfs de Moskouse partijvoorzitter Andrej Metelski camoufleerde zich zondag als onafhankelijke kandidaat. Wel hielden de kandidaten toegang tot de staatsmedia en de grootste campagnebudgetten.

Poetin brengt zijn stem uit voor de gemeenteraadsverkiezingen in Moskou. Beeld EPA

In verschillende afgelegen provincies lijkt Verenigd Rusland de macht te hebben behouden. Voorlopige uitslagen wijzen op gewonnen verkiezingen in de provincies Zabajkal en Orenburg. Ook de gouverneurspost in Sint-Petersburg lijkt behouden.

Maar de tekenen waren zondagavond slechter in grote steden. In Moskou verloren kopstukken van de partij verkiezingen van onbekende tegenstanders. Partijvoorzitter Metelski legde het af tegen een kandidaat van de Communistische Partij, zo meldde persbureau Interfax rond middernacht. Ook de bekende hoogleraar Valeria Kasamara zou zijn verslagen door een onbekende Tsjetsjeense academicus.

In Tsjeljabinsk, een grote stad in het Verre Oosten, lijkt het aantal gemeenteraadsleden van Verenigd Rusland zelfs te zakken van 33 naar 2. In Irkoetsk loopt Poetins partij eveneens zware averij op volgens voorlopige uitslagen.

Oppositieleider Navalny dankte die prognoses aan een systeem dat hij opzette om Verenigd Rusland dwars te zitten in Tsjeljabinsk, Irkoetsk en andere grote steden, waaronder Moskou. Hij raadde kiezers aan op kandidaten te stemmen van partijen uit de systeemoppositie. Op die manier hoopt hij dat Verenigd Rusland zijn monopolie alsnog verliest.

3. De oppositie verbreedt, maar mobiliseert een minderheid

De protestgolf van deze zomer heeft voor een nieuwe lichting oppositieleiders gezorgd. Jonge politici als Ljoebov Sobol en Ilja Jasjin zijn bekend geworden bij het grote publiek. Dat maakt de oppositie in de toekomst minder afhankelijk van Navalny, die niet bij alle Poetin-critici goed ligt. Ook steunbetuigingen van popsterren en Youtubers hebben de oppositie toekomstbestendiger gemaakt. Niet onbelangrijk, nu Poetin in zijn laatste grondwettelijke termijn zit als president.

Activist Ljoebov Sobol zorgt dat de oppositie minder afhankelijk wordt van zijn leider Aleksej Navalny. Beeld AP

Online is de oppositie heer en meester. Het Youtube-kanaal van Navalny’s team trekt een miljoenenpubliek dat, zeker onder jonge generaties, concurreert met de kijkcijfers van de staats-tv. Inbeslagnames van camera’s en studiomateriaal door de autoriteiten lijkt Navalny’s kanaal alleen maar populairder te maken: met crowdfundingcampagnes tijdens uitzendingen haalt Navalny telkens weer geld op voor nieuwe studio-apparatuur.

Maar ondanks wijdverspreide vijandige gevoelens tegenover de regeringspartij lijken maar weinig mensen bereid om een machtswisseling met onzekere gevolgen te forceren. De grootste demonstratie van deze zomer trok 60 duizend mensen in Moskou. Het grootste aantal sinds 2012, maar relatief weinig op een stadsbevolking van 12 miljoen. De autoriteiten schrikten mensen af met zware straffen voor deelname aan protesten. Zes jonge demonstranten zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen van 2 tot 5 jaar. De meeste Russen hebben het nog net iets te goed om hun vrijheid te riskeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden