Verkiezingen in Duitsland: hoe werkt het?

Het Duitse kiesstelsel is uniek in de wereld en daarnaast ook behoorlijk ingewikkeld. Het bevat zowel elementen van het systeem van evenredige vertegenwoordiging als elementen van een districtenstelsel, zoals in Groot-Brittannië. Hoe zit het precies?

Mensen wandelen langs een verkiezingsposter van de Duitse bondskanselier Angela Merkel.Beeld getty

Duitsers brengen aanstaande zondag, als de parlementsverkiezingen plaatsvinden, twee stemmen uit. Allereerst is er een zogeheten Erststimme, die gericht is op de verkiezing van een kandidaat uit een district. Per district is er één winnaar, die een direct mandaat krijgt (Direktmandat) en dus zonder meer zitting mag nemen in de Bondsdag, het Duitse parlement.

Via de Erststimme worden 299 afgevaardigden in het parlement verkozen. Het aantal kiesgerechtigden per district kan verschillen, maar schommelt in het algemeen rond de 250.000.

In de praktijk maken alleen kandidaten van de dominerende partijen - CDU/CSU, de SPD en Die Linke in Oost-Duitsland - kans op een Direktmandat.

De kiesdrempel ligt op vijf procent.

Zweitstimme
Dan is er ook nog een Zweitstimme, waarmee Duitsers een stem uitbrengen op een partij uit hun deelstaat - de Bondsrepubliek telt er 16. Op basis van de uitgebrachte Zweitstimmen worden de zetels in de Bondsdag evenredig onder de politieke partijen verdeeld. De partijen nemen de resterende 299 zetels in de Bondsdag in.

Samengevat: in totaal zijn er 598 zetels te verdelen: 299 via de Direktmandate (ofwel: de winnaars uit de districten) en nog eens 299 via de partijlijsten.

Voor de verdeling van de eerste 299 Bondsdagzetels wordt naar de Zweitstimme gekeken. Hiermee wordt het totale aantal zetels van een partij bepaald. Die zetels worden verdeeld onder de verschillende partijkandidaten. De kandidaten met een Direktmandat krijgen als eerste een zetel.

De zetels die overblijven, worden toegekend aan de kandidaten die het hoogst op de landelijke lijst staan, maar geen direct mandaat behaald hebben.

Voorbeelden
Een voorbeeld uit 2002 schept wellicht wat meer duidelijkheid: De CSU behaalde toen 58 zetels op basis van de uitgebrachte Zweitstimmen, terwijl 43 kandidaten de verkiezingen in hun district wonnen. Deze 43 winnaars komen direct (dus via de Direktmandate) in de Bondsdag. De 15 (58-43) overige parlementariërs krijgen via de partijlijsten van de CSU een plek in het parlement.

Duitslandweb biedt via deze link nog een aantal voorbeelden van hoe de zetels verdeeld worden.

Verkiezingsposter van die Grünen, de groene partij van Duitsland.Beeld getty
Het gebouw van de Duitse Reichstag (waar het parlement is gevestigd) in Berlijn.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden