Verkiezingen Egypte bieden voor ieder wat wils

Woensdag zijn in Egypte de eerste vrije presidentsverkiezingen in de geschiedenis begonnen. Een nieuwe grondwet is er nog niet; de machtsverhoudingen moeten nog worden uitgevochten. Maar in Caïro zijn de stemmers opgewekt, ze genieten van hun keuzevrijheid.

Naam: Hoda Salah el-Din (46)


stemt op: Abdel Moneim Aboul Fotouh


Naam: Yasmine Helal (33)


stemt op: Amr Moussa


Naam: Saber Saad Mohammed (64)


Stemt op: Mohammed Morsi


'Vrijheid en rechtvaardigheid', zegt Saber Saad Mohammed (64) plechtig. Dat is wat hij wil. En laat dat nu net de naam zijn van de politieke partij van de Moslimbroederschap. De gepensioneerde ambtenaar stemt dan ook op hun presidentskandidaat: Mohammed Morsi


Waarschijnlijk is hij niet de enige in Bolaq, een arme wijk ten westen van Caïro waar wachtenden in traditionele djellaba's ruziën over wie er aan de beurt is, terwijl toeterende tuk-tuks het stof om hen heen doen opwaaien.


Saber Mohammed was dolblij met de revolutie, zegt hij, maar heeft zich wel geërgerd aan het politiek getouwtrek daarna. Het optreden van de Moslimbroederschap in het parlement viel hem tegen, maar dat kwam doordat het kabinet - aangesteld door de legerleiding - hun voorstellen blokkeerde, zegt hij. Een president van de Moslimbroederschap zou dat oplossen.


Moussa en Shafiq ziet hij als felool, een denigrerende term voor overblijfselen van het oude regime. Om hem heen bromt men hun instemming. Hij wil 'nieuw bloed' en als langdurig aanhanger van de Broederschap ligt de keuze voor de hand.


Ook hij wil veiligheid, economische vooruitgang en een einde aan de chaos. Maar dan wel onder leiding van een man van God. 'Religie kan niet gescheiden worden van politiek. Wij zijn moslims, en willen een islamitisch leider.' De man voor hem vult aan: 'In de gouden tijd van de Islam werd de wereld eerlijk en rechtvaardig geregeerd.' Mohammed knikt. Klaar als een klontje.


'Ik stem op Sabahi,' zegt de 58-jarige Ahmad Bakr. Aanhangers van de linkse underdog Hamdeen Sabahi duiken tegenwoordig overal op. 'Ik moet niets van die religieuzen hebben,' zegt Bakr en ook bij de namen Moussa en Shafiq trekt hij een vies gezicht. De vrome moslims om hem heen luisteren geduldig en niet voor het eerst vandaag klinken de woorden: 'Iedereen mag zijn mening hebben.'


Langdurig oppositielid Sabahi is populair bij stemmers die het oude regime verafschuwen en de islamisten niet als alternatief zien. Daaronder zijn veel linkse revolutionairen. Ahmad Bakr - die trots vertelt dat hij op het Tahrirplein was totdat Mubarak opstapte - denkt kan dat alleen Sabahi echt een nieuw begin kan brengen.


'Ik wil een land waar je beoordeeld wordt op basis van wat je kunt, niet wie je kent of wat je gelooft,' zegt Bakr, wiens drie universitair opgeleide kinderen thuis zitten of werken in dezelfde kledingfabriek als hij. 'En eerlijke verdeling van de welvaart.'


Ahmad Bakr groeide op met verhalen over de tijd van voor 1952, toen Gamal Abdel Nasser de macht overnam en de lijn van militaire dictaturen begon: een bruisend Egypte dat openstond voor de rest van de wereld. Hij is moslim, zegt hij, maar geloof is iets tussen hem en God. Alcoholverkoop, een christelijke of vrouwelijke president, hij vindt het allemaal best.


Wat hij verwacht van de nieuwe president? 'Vrijheid.'


'Amr Moussa, all the way', antwoordt Yasmine Helal als haar wordt gevraagd op wie ze gaat stemmen. 'Hij komt uit de keuken en weet hoe je moet koken.'


De 33-jarige Yasmine is telg uit een welvarende familie. Over de revolutie, die vooral door armoede en corruptie werd veroorzaakt, was ze dan ook neutraal, zegt ze. 'Maar toen ik zag wat er allemaal mis was, ging ik denken. Het is goed dat Mubarak weg is, maar het had niet met zoveel geweld gehoeven.'


Te midden van stemmers in de gegoede wijk Zamalek vertelt de goedgeklede dertiger dat ze voor de revolutie twee bedrijven had: een kledinglijn en een bedrijf dat cosmetica importeerde. Dat laatste heeft ze moeten opdoeken omdat leveranciers plotseling betalingen vooraf gingen eisen toen Egypte explodeerde.


Yasmine Helal wil, zoals zoveel Egyptenaren, nu rust zodat de economie weer op gang komt en haar vierjarige zoontje niet in een sfeer van geweld opgroeit. Moussa kan dat brengen. Voormalig premier Shafiq vindt ze eigenlijk ook prima, maar die ligt zo gevoelig dat ze nieuwe protesten verwacht als hij wint.


Yasmine, moslim, ongesluierd, stemt op Moussa 'omdat hij een liberaal is'. Religie hoort geen rol te spelen in de politiek, zegt ze, en bovendien moeten ook christenen zich thuisvoelen in hun land.


Dat Moussa als een beroepsdiplomaat tot 2001 deel van het oude regime was, vindt ze niet erg. 'We zijn allemaal kinderen van Mubarak, hij was mijn hele leven president. Dat wil niet zeggen dat Moussa hetzelfde doet.'


'Als de president maar een liberaal is'

Naam: Ahmad Bakr (58)


stemt op: Hamdeen Sabahi


'Islam en politiek kun je niet scheiden'

'Stevie Wonder en de Bee Gees', antwoordt Hoda Salah el-Din als haar wordt gevraagd waar ze graag ze naar luistert. Terwijl ze de oortjes van een hoofdtelefoon onder haar hoofddoek vandaan haalt, verklaart ze haar keuze voor Abdel Moneim Aboul Fotouh. 'De profeet Mohammed zei: islam is een gematigde religie,' legt ze uit. 'De Moslimbroederschap geeft islam een slechte naam en ik vind dat religie niets met politiek te maken moet hebben.'


El-Din, een 46-jarige ambtenaar op het ministerie van Cultuur, denkt dat zelfverklaard bruggenbouwer Aboul Fotouh de verschillende partijen bij elkaar kan brengen: islamisten, seculieren, liberalen. 'Hij is welbespraakt en heeft een sterke persoonlijkheid,' zegt ze.


Dat komt ook van pas als de winnaar - bij gebrek aan een nieuwe grondwet - straks met de legerleiding moet uitvechten hoeveel macht de president krijgt. El-Din is trots op haar leger en vindt dat diens belangen moeten worden gerespecteerd, maar de president moet niet over zich heen laten lopen.


Haar echtgenote stemt overigens niet en vertegenwoordigt daarmee de Egyptenaren die geloven dat de revolutie heeft gefaald. 'Hij noemt het theater. Zolang de legerleiding aan de macht is, zorgen zij wel dat de president doet wat zij willen.'


Maar Hoda el-Din stelt haar hoop in Aboul Fotouh. Hoewel tegenstanders hem een draaikont noemen, ziet zij hem als flexibel. 'We komen er pas achter hoe hij is als we het met hem proberen,' zegt ze. 'En als hij het niet goed doet, kiezen we over vier jaar een ander.'


'De profeet zei: islam is gematigd'

'Ik wil eerst vrijheid voor ieder individu'

Naam: Amr Mansour (50)


stemt op: Ahmad Shafiq


'Een harde hand moet orde brengen'

'Anderhalf jaar lang zorgen en onveiligheid,' somt Amr Mansour de tijd sinds de val van Mubarak op. De 50-jarige ingenieur, werkzaam bij de overheid, zegt het keer op keer: veiligheid en stabiliteit is wat Egypte nodig heeft. Een militaire man als generaal Ahmad Shafiq - de laatste premier van Mubarak - is dé man om daarvoor te zorgen.


De revolutie in zijn land vindt Mansour op zich een goede zaak. 'Het moest er een keer van komen,' zegt hij. 'Dezelfde mensen zaten er al veel te lang.' Maar het geweld en de onrust waarmee het gepaard ging moet nu afgelopen zijn; de tijd van protesten is voorbij en de regering moet een kans krijgen het land op te bouwen, vindt Mansour. Net als veel stemmers op Shafiq - en in mindere mate Moussa - met hem.


Amr ziet het liefst dat zijn land zich ontwikkelt naar het model van Turkije, waar het leger zich buiten de politiek houdt maar wel toeziet op naleving van de grondwet en de grenzen beschermt. De Moslimbroeders en andere islamisten willen volgens hem een land als Pakistan of Saoedi-Arabië, waar religie alles overheerst. 'Ik haat ze,' zegt hij, al wil hij niet de onderdrukking uit de tijd van Mubarak terugzien.


Bang voor een terugkeer naar die periode als Shafiq aan de macht komt, is hij niet. Als hij wordt herinnerd aan Shafiqs dreigende belofte om binnen 24 uur de veiligheid te herstellen, haalt Mansour de schouders op: 'Prima, Egypte heeft een harde hand nodig.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden