Verkiezingen als Hollands huiskamertafereel

'Dirty Campaigning. Hoe een saaie campagne leuk wordt.' Dat geheim werd afgelopen zondagmiddag uit de doeken gedaan in de Salon, de kleine zaal van het Amsterdams politiek-culturele centrum De Balie, die voor de gelegenheid was omgedoopt tot War Room....

Dan is alle communicatie met de buitenwereld verbroken. Want CNN was er ook niet. Was het krijgsberaad in de War Room dan 'hemeltergend saai' als de campagne zelf?

Om den drommel niet.

Het was even fascinerend als toen ik eens jaren geleden naar een schouwburg ging waar een gezin een week lang op het toneel leefde. Iedereen kon dag en nacht komen kijken hoe dat gezin koffie dronk, aan tafel zat en naar bed ging. Er gebeurde hoegenaamd niets, en dat kon ik vanuit de fauteuil bespieden. Maar dat niets, dat zwijgend gedrag, dat schijnbaar onbenullig geklets, was heel wat boeiender dan menig toneelstuk met echte spelers en echte regie.

In de War Room, die voor mij weer gewoon de Salon met glas-in-lood ramen werd, bleek opnieuw dat de Nederlandse samenleving een huiskamer wil zijn met burgerlijk fatsoen als het grote ideaal. De cliche van 'het maaiveld' en 'het doe maar gewoon' zijn hardnekkiger dan velen durven toegeven. Saaiheid is onze deugd, maar het is de saaiheid van de mierenneuker. En daar moet je oog voor hebben.

In het grote Amerika gaat het wat grover en theatraler. Daar toonden ze een televisiespotje van twee parende rinocerossen, symbolen van de verkeerde partij; met als oneliner: je kunt me de rug op.

In Engeland verscheen op muren en abri's een uiterst louche foto van Tony Blair met de woorden 'duivels kwaad', zoals een van zijn partijgenoten hem in iets andere context had genoemd.

Het is ook niet waarschijnlijk dat in Nederland, zoals in Amerika, de oppositie bij een dramatisch gebeuren als de Golfoorlog zal zeggen: 'Het was net tienerseks, te snel erin en te snel eruit.' Om zo duidelijk te maken dat de president te vroeg had ingegrepen en de troepen te snel had teruggetrokken.

In de Angelsaksische landen mag de politicus cabaretier en entertainer zijn omdat hij in naam van de democratie het hele volk moet bereiken. En dat doe je met grappen en grollen. De Amerikaanse televisie begon met soap-opera's. Pas veel later ontdekten de tv-baronnen dat nieuws en politiek ook kijkers zouden kunnen trekken, mits het als soap gebracht werd. En zo gebeurde, heel democratisch.

Meer nog dan de Amerikanen hebben de Engelsen een liefde voor het beledigen als volksvermaak. Toen de legendarische vrouwenvoorvechtster Bessie Braddock in het Lagerhuis Winston Churchill ervan beschuldige dronken te zijn, antwoordde hij: 'De Edelachtbare Vrouwe heeft gelijk. Maar morgen ben ik weer nuchter en is zij nog steeds lelijk.'

Zelfs Bolkestein, toch geen politiek onbenul, die onlangs in de Volkskrant pleitte voor duidelijke taal, zal niet gauw een schreeuwlelijk in de zaal uitmaken voor 'dat sujet met het potloodbrede voorhoofd', zoals de Britse minister Denis Healey deed. Hij noemde Margaret Thatcher 'Djengis Khan in rok' en 'Attila de hen'.

Nederlandse politici konden vroeger ook opgewonden raken, maar de gekwetste figuur hoefde niet te reageren, omdat je, anders dan in het spellievende Engeland, boven de belediging van een liberaal of socialist stond.

Bij het verdwijnen van de zuilen en de verheffing van de consensus tot de grote nationale karaktertrek zijn, zoals in de War Room werd opgemerkt, uiteindelijk 'goed en kwaad' bij elkaar gekomen; als in het ultieme verstandshuwelijk.

De generaals in de War Room van De Balie speelden braaf met hun speelgoedsoldaatjes in de Hollandse huiskamer van Jan, Jannetje en hun jongste kind. Dirty is de vuile luier.

De vaderlandse verkiezingen, die zich zo huiselijk afspelen op de vierkante centimeter, zijn niet saai, ze zijn ontroerend in hun poging het huwelijk te redden. Geen land dat zoveel gezinstherapeuten kent. Dat had die ene luisteraar, vreesde ik, niet begrepen.

Peter Brusse

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden